Digest40

Dig. 40.12.12pr.

Ulpianus 55 ad ed.

Igitur sciendum est et liberum posse dolo malo in libertate esse et servum posse sine dolo malo in libertate esse.

Dig. 40.12.12.1

Ulpianus 55 ad ed.

Infans subreptus bona fide in servitute fuit, cum liber esset, deinde, cum de statu ignarus esset, recessit et clam in libertate morari coepit: hic non sine dolo malo in libertate moratur.

Dig. 40.12.12.2

Ulpianus 55 ad ed.

Potest et servus sine dolo malo in libertate morari, ut puta testamento accepit libertatem, quod nullius momenti esse ignorat, vel vindicta ei imposita est ab eo, quem dominum esse putavit, cum non esset, vel educatus est quasi liber, cum servus esset.

Dig. 40.12.12.3

Ulpianus 55 ad ed.

Et generaliter dicendum est, quotiens quis iustis rationibus ductus vel non iustis, sine calliditate tamen putavit se liberum et in libertate moratus est, dicendum est hunc in ea causa esse, ut sine dolo malo in libertate fuerit atque ideo possessoris commodo fruatur.

Dig. 40.12.12.4

Ulpianus 55 ad ed.

Probatio autem ad id tempus referetur, cum sine dolo malo in libertate fuerit, quo primum in ius aditum est.

Dig. 40.12.12.5

Ulpianus 55 ad ed.

Si operae alicui debeantur, is quoque liberali iudicio experiri potest.

Dig. 40.12.12.6

Ulpianus 55 ad ed.

Si quod damnum mihi dederit, qui ad libertatem proclamat, illo tempore, quo bona fide mihi serviebat, veluti si ego bona fide dominus noxali iudicio conventus et condemnatus litis aestimationem pro eo optuli: in id mihi condemnabitur.

Dig. 40.12.13pr.

Gaius ad ed. pu. de liberali c.

Illud certum est damnum hoc solum in hac in factum actione deduci, quod dolo, non etiam quod culpa factum sit. ideoque licet absolutus hoc iudicio fuerit, adhuc tamen postea cum eo poterit lege aquilia agi, cum ea lege etiam culpa teneatur.

Dig. 40.12.13.1

Gaius ad ed. pu. de liberali c.

Item certum est tam res nostras quam res alienas, quae tamen periculo nostro sunt, in hanc actionem deduci, veluti commodatas et locatas: certe depositae apud nos res, quia nostro periculo non sunt, ad hanc actionem non pertinent.

Dig. 40.12.14pr.

Ulpianus 55 ad ed.

Rectissime praetor calliditati eorum, qui, cum se liberos scirent, dolo malo passi sunt se pro servis venum dari, occurrit.

Dig. 40.12.14.1

Ulpianus 55 ad ed.

Dedit enim in eos actionem, quae actio totiens locum habet, quotiens non est in ea causa is qui se venire passus est, ut ei ad libertatem proclamatio denegetur.

Dig. 40.12.14.2

Ulpianus 55 ad ed.

Dolo autem non eum fecisse accipimus, qui non ultro instruxit emptorem, sed qui decepit:

Dig. 40.12.15

Paulus 51 ad ed.

( id est sive virilis sexus sive feminini sit, dummodo eius aetatis sit, ut dolum capiat):

Dig. 40.12.16pr.

Ulpianus 55 ad ed.

Immo eum, qui finxit se servum et sic veniit decipiendi emptoris causa.

Dig. 40.12.16.1

Ulpianus 55 ad ed.

Si tamen vi metuque compulsus fuit hic qui distractus est, dicemus eum dolo carere.

Dig. 40.12.16.2

Ulpianus 55 ad ed.

Tunc habet emptor hanc actionem, cum liberum esse nesciret: nam si scit liberum et sic emit, ipse se circumvenit.

Dig. 40.12.16.3

Ulpianus 55 ad ed.

Quare si filius familias emit, si quidem ipse scit, pater ignoravit, non adquisiit patri actionem: hoc si peculiari nomine egerit. ceterum si patre mandante, hic quaeritur, an filii scientia noceat: et puto adhuc nocere, quemadmodum procuratoris nocet.

Dig. 40.12.16.4

Ulpianus 55 ad ed.

Plane si filius ignoravit, pater scit, adhuc dico repellendum patrem, etiamsi peculiari nomine filius emit, si modo pater praesens fuit potuitque filium emere prohibere.

Dig. 40.12.17

Paulus 51 ad ed.

In servo et in eo, qui mandato nostro emit, tale est, ut, si certum hominem mandavero emi sciens liberum esse, licet is cui mandatum est, ignoret, idem sit: et non competet ei actio. contra autem, si ego ignoravi, procurator scit, non est mihi deneganda.

Dig. 40.12.18pr.

Ulpianus 55 ad ed.

In tantum ergo tenetur, quantum dedit vel in quantum obligatus est, scilicet in duplum.

Dig. 40.12.18.1

Ulpianus 55 ad ed.

Sed utrum pretium tantum an etiam id quod pretio accessit duplicetur, videamus. et putem omne omnino, quod propter emptionem vel dedit.

Dig. 40.12.19

Paulus 51 ad ed.

Vel permutavit vel compensavit eo nomine ( nam et is dedisse intellegendus est)

Dig. 40.12.20pr.

Ulpianus 55 ad ed.

Vel obligatus est, duplari debere.

Dig. 40.12.20.1

Ulpianus 55 ad ed.

Proinde si quid cuidam ob hanc actionem licito iure dedit, dicendum est in hoc edictum cadere duplarive.

Dig. 40.12.20.2

Ulpianus 55 ad ed.

Obligatum vel ipsi venditori accipere debemus vel alii obligatum: nam quod dedit, sive ipsi venditori sive alii ex iussu eius sive ipse sive alius dederit, aeque continebitur.

Dig. 40.12.20.3

Ulpianus 55 ad ed.

Obligatum accipere debemus, si exceptione se tueri non potest: ceterum si potest, dicendum non esse obligatum.

Dig. 40.12.20.4

Ulpianus 55 ad ed.

Interdum evenit, ut is qui comparavit habeat in quadruplum actionem: nam in ipsum quidem, qui sciens pro servo veniit, hinc habet in duplum actionem et praeterea in venditorem vel eum, qui duplam promisit, in duplum actio est,

Dig. 40.12.21pr.

Modestinus 1 de poen.

Utique eius duplum, quod propter emptionem vel dedit vel obligatus est. secundum quae id, quod alter eorum solverit, nihil ad exonerandum alterum pertinebit, quia placuit hanc actionem poenalem esse. et ideo post annum non datur nec cum successoribus, cum sit poenalis, agetur.

Dig. 40.12.21.1

Modestinus 1 de poen.

Actionem, quae ex hoc edicto oritur, manumissione non extingui rectissime dicetur, quia verum est auctorem conveniri non posse, post quem ad eum, qui ad libertatem proclamavit, perveniebatur.

Dig. 40.12.22pr.

Ulpianus 55 ad ed.

Non solus autem emptor, sed et successores eius hac in factum actione agere poterunt.

Dig. 40.12.22.1

Ulpianus 55 ad ed.

Emere sic accipiemus, etiamsi per alium quis emerit, ut puta procuratorem.

Dig. 40.12.22.2

Ulpianus 55 ad ed.

Sed et si plures emerint, omnes habebunt hanc actionem, sic tamen, ut, si quidem pro partibus emerint, pro parte pretii habeant actionem: enimvero si unusquisque in solidum, quisque in solidum habeat actionem. nec alterius scientia alteri nocebit, vel ignorantia proderit.

Dig. 40.12.22.3

Ulpianus 55 ad ed.

Si eum liberum esse emptor nesciit, postea autem scire coepit, hoc ei non nocebit, quia tunc ignoravit. sed si tunc sciit, postea dubitare coepit, nihilum proderit.

Dig. 40.12.22.4