Digest40

Dig. 40.9.8pr.

Africanus 3 quaest.

Cum is, qui sub condicione debet, manumittat fideicommissi causa, lex aelia sentia locum habet.

Dig. 40.9.8.1

Africanus 3 quaest.

Si miles iure militari testamento facto libertates dederit in fraudem creditorum et non solvendo moriatur, impediuntur libertates.

Dig. 40.9.9pr.

Marcianus 1 inst.

Ille servus liber non erit, qui vi coegerit, ut eum dominus manumittat, et ille perterritus scripsit liberum eum esse.

Dig. 40.9.9.1

Marcianus 1 inst.

Item nec ille liber fieri potest, qui a domino non est defensus in capitali crimine posteaque absolutus est.

Dig. 40.9.9.2

Marcianus 1 inst.

Qui hac lege venierint, ne manumittantur, vel qui testamento prohibiti sint manumitti vel iussu praesidis provinciae, licet manumittantur, tamen ad libertatem non perveniunt.

Dig. 40.9.10

Gaius 1 rer. cott. sive aur.

In fraudem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore, quo manumittit, solvendo non est vel datis libertatibus desiturus est solvendo esse. saepe enim de facultatibus suis amplius, quam in his est, sperant homines. quod frequenter accidit his, qui transmarinas negotiationes et aliis regionibus, quam in quibus ipsi morantur, per servos atque libertos exercent: quod saepe, adtritis istis negotiationibus longo tempore, id ignorant et manumittendo sine fraudis consilio indulgent servis suis libertatem.

Dig. 40.9.11pr.

Marcianus 13 inst.

In fraudem civitatium manumissi ad libertatem non veniunt, ut senatus censuit.

Dig. 40.9.11.1

Marcianus 13 inst.

Sed nec in fraudem fisci datas libertates procedere principalibus constitutionibus cavetur. sed divi fratres rescripserunt, non utique, si debitor fisci manumiserit, libertates impediuntur, sed ita, si, cum non erat solvendo, in fraudem manumisit.

Dig. 40.9.12pr.

Ulpianus 4 de adult.

Prospexit legis lator, ne mancipia per manumissionem quaestioni subducantur, idcircoque prohibuit ea manumitti certumque diem praestituit, intra quem manumittere non liceat.

Dig. 40.9.12.1

Ulpianus 4 de adult.

Ipsa igitur quae divertit omnes omnimodo servos suos manumittere vel alienare prohibetur, quia ita verba faciunt, ut ne eum quidem servum, qui extra ministerium eius mulieris fuit vel in agro vel in provincia, possit manumittere vel alienare: quod quidem perquam durum est, sed ita lex scripta est.

Dig. 40.9.12.2

Ulpianus 4 de adult.

Sed et si post divortium servum mulier paravit aut alia ratione adquisiit, aeque, quod ad verba attinet, manumittere non poterit: et ita sextus quoque caecilius adnotat.

Dig. 40.9.12.3

Ulpianus 4 de adult.

Pater vero in cuius potestate filia fuerit, ea tantum mancipia prohibetur manumittere alienareve, quae in usu filiae fuerunt tributa.

Dig. 40.9.12.4

Ulpianus 4 de adult.

Matrem quoque prohibuit manumittere alienareve ea mancipia, quae in ministerium filiae concesserat.

Dig. 40.9.12.5

Ulpianus 4 de adult.

Sed et avum et aviam prohibuit manumittere, cum horum quoque mancipia quaestione postulari posse lex voluerit.

Dig. 40.9.12.6

Ulpianus 4 de adult.

Sextus caecilius recte ait angustissimum tempus legem praestitisse alienandis manumittendisve servis. finge, inquit, ream adulterii intra sexagesimum diem postulatam: quae cognitio tam facile expediri potuit adulterii, ut intra sexagesimum diem finiatur? et tamen licere mulieri quamvis postulatae adulterii servum suspectum in adulterio vel quaestioni necessarium, quod ad verba legis attinet, manumittere. sane in hunc casum subveniendum est, ut destinati servi quasi conscii vel quasi nocentes non debeant manumitti ante finitam cognitionem.

Dig. 40.9.12.7

Ulpianus 4 de adult.

Pater mulieris vel mater, si intra sexagesimum diem decedant, ex his servis, quos in ministerium filiae dederint, neque manumittere neque alienare poterunt.

Dig. 40.9.13

Paulus 3 de adult.

Quod si intra diem sexagesimum manumiserint, erit servus statuliber.

Dig. 40.9.14pr.

Ulpianus 4 de adult.

Sed si maritus intra sexagesimum diem decesserit, an manumittere vel alienare iam possit supra scriptas personas, videamus. et non puto posse, quamvis accusatore mulier deficiatur marito, cum pater accusare possit.

Dig. 40.9.14.1

Ulpianus 4 de adult.

Et simpliciter quidem lex mulierem prohibuit intra sexagesimum diem divortii manumittere:

Dig. 40.9.14.2

Ulpianus 4 de adult.

Sive autem divertit sive repudio dimissa sit, manumissio impedietur.

Dig. 40.9.14.3

Ulpianus 4 de adult.

Sed si morte mariti solutum sit matrimonium vel aliqua poena eius, manumissio non impedietur.

Dig. 40.9.14.4

Ulpianus 4 de adult.

Sed et si bona gratia finierit matrimonium, dicetur manumissionem vel alienationem non impediri.

Dig. 40.9.14.5

Ulpianus 4 de adult.

Sed et si constante matrimonio mulier, dum divortium cogitat, manumittat vel alienet et hoc dilucidis probationibus fuerit adprobatum: quasi in fraudem legis hoc factum sit, non debet alienatio valere vel manumissio.

Dig. 40.9.14.6

Ulpianus 4 de adult.

Alienationem omnem omnino accipere debemus.

Dig. 40.9.15pr.

Paulus 1 ad l. iul.

Quaesitum est, an is, qui maiestatis crimine reus factus sit, manumittere possit, quoniam ante damnationem dominus est. et imperator antoninus calpurnio critoni rescripsit ex eo tempore, quo quis propter facinorum suorum cogitationem iam de poena sua certus esse poterat, multo prius conscientia delictorum, quam damnatione ius dandae libertatis eum amisisse.

Dig. 40.9.15.1

Paulus 1 ad l. iul.

Iulianus ait, si postea, quam filio permisit pater manumittere, filius ignorans patrem decessisse manumisit vindicta, non fieri eum liberum. sed et si vivit pater et voluntas mutata erit, non videri volente patre filium manumisisse.

Dig. 40.9.16pr.

Paulus 3 ad l. ael. sent.

Si, cum fideicommissa libertas debeatur, minor viginti annis servum vendat, ut manumittatur, vel quia hac lege emerat, non impedietur alienatio.

Dig. 40.9.16.1

Paulus 3 ad l. ael. sent.

Si partem, quam in communi servo habet minor viginti annis, manumittendi causa tradat, nihil aget: sed si, cum ipse causam probare posset, tradiderit, nulla fraus intellegetur.

Dig. 40.9.16.2

Paulus 3 ad l. ael. sent.

Ne quis creditorum fraudandorum causa servum manumittat, hac lege cavetur: creditores autem appellantur, quibus quacumque ex causa actio cum fraudatore competat.

Dig. 40.9.16.3

Paulus 3 ad l. ael. sent.

Aristo respondit a debitore fisci, qui solvendo non erat, manumissum ita revocari in servitutem debere, si non diu in libertate fuisset, id est non minus decennio: plane ea, quae in fraudem fisci in sinus eius collata sunt, revocanda.

Dig. 40.9.16.4

Paulus 3 ad l. ael. sent.

Si sub condicione alicui pecunia debeatur, quasi statuliber erit a debitore manumissus, ut pendeat libertas ex condicione.

Dig. 40.9.16.5

Paulus 3 ad l. ael. sent.

Si voluntate patris filius manumiserit, sive pater sive filius sciat solvendo patrem non esse, libertas impedietur.

Dig. 40.9.17pr.

Paulus l.S. de libertat.

Si privatus coactus a populo manumiserit, quamvis voluntatem accommodaverit, tamen non erit liber: nam et divus marcus prohibuit ex adclamatione populi manumittere.

Dig. 40.9.17.1