Bebel

Latin Library (medieval and later) · The Latin Library · 378 sections

1
Bebel: Liber Facetiarum
2
HEINRICH BEBEL (1472-1518)
3
LIBER FACETIARUM BEBELIANARUM
4
Prognostica (quas vulgo practicas vocant) quae durant usque in finem mundi. Carmina adolescentiae Babelianae, non nihil etiam aliqua ad facetias facientia. Carmen elegiacum de miseria humanae conditionis. Carmen contra simoniacos. Carmen de Baccho. Carmen de Philomelae cantu et laudibus. Carmen de conquerimonia puellarum contra Luciferum. Varia alia de rebus laetis et iucundis.
5
Viro nobili et equiti aurato eminentissimoque iurisconsulto Vito de Furst Augustissimi Caesaris Maximiliani ad Iulium secundum pontificem maximum, aliosque reges christianos oratori, eiusdemque invictissimi Caesaris vicario, et gubernatori Mutinae, Heinricus Bebelius Iustingensis Suevus Salutem dicit.
6
Dum ad te scribo facetias meas Suevicas, Vite unicum familiae tuae, nobilitatis, litteratorum, nobiliumque Suevorum decus et ornamentum, possum ab imperitis intempestivitatis (ne dicam temeritatis) accusari, dum te virum in arduissimis christianae rei publ. causis et nogotiis occupatum, obtundam illis meris nugis et fabulis. Ego vero cum exploratum habeam multos annos te esse continuo versatum in legatione Caesaris ad Pontificem maximum, ceterosque Principes et Reges christianos, et ita versatum, ut cum summa honestate et gloria, functus sis officio tuo, ut utrique christianorum principi, ceterisque christianis principibus sis acceptus, atque carissimus. Exploratumque habeam te in dies nunc, et singulas fere horas decoqui, et occupari moderatione et regimie Mutinensis rei p. taceo cetera negotia Caesaris. ea de re motus, dicavi tibi has fabulas Suevicas, ut multorum dierum et horarum labores, curas, molestias, hac una unius horae voluptate, ridiculisque sedare valeas. Animus namque hominis laboriosus, lepidioris ioci delectatione remitti solet, atque salibus tamquam quodam pabulo refocillari. Tali vero consilio id sum aggressus. Cum enim plures viri prudentia, eruditione, morumque probitate insignes, me ad scribendas facetias sint cohortati, legerimque summos viros tam graecos quam latinos, iocis et salibus delectari consuetos, ut supra epistola ad Petrum Iacobi Arlunensem sum testatus, illorum exemplo ductus, illas meas tibi imprimis et potissimum dedicavi, quod sciam te non solum iuris et eloquen- tiae, verum etiam omnium honestarum artium consultissimum, omnisque humanitatis cultorem. Animatus etiam ad hoc singulariter consilio et incitamento Ernesti fratris tui germani omnium carissimi, mihique multos annos observati familiarissime. qui ut tu in toga et pace, ita ipse foris, et armis militaribus omnes suos aequales et consortes praecellit longissime, ut periculum faciendo iam saepius declaravit. Tu igitur Vite virorum optime, accipias hilare, hilares Suevi tui urbanitates, et gentilibus iocis suum tempus, hoc est, cenam tuam exhilarato, cumquam nihil agere velis, lege, vel potius ride has ineptias. tibi enim soli, tuique similibus, hoc est, viris doctissimis, atque humanissimis illas scripsi. non illis qui plus probe loquuntur quam vivunt, plusque videri quam esse boni discupiunt. Quid enim de me sentiant tristes isti et superciliosi Catones, pallio tenus tantum sapientes et boni, manum non verterem. Tales enim plerumque sunt qui probitatem et castitatem in verbis fingentes, intus sunt lupi rapaces, atque incontinentissimi ganeones. In quibus hominibus hoc tamen videri licet, ut cum in me, aliisque lusus, talesque fabellas damnent, ipsos cum hominibus convivantur, omnem ingenii vim intendere, ut faceti videantur, atque ut aliquid in medium afferant, quo risum a convivis captent. O quam mali iudices et iniqui, qui quod in me culpant, in se honestatem, bonique et hilaris convivae officium predicant. Sunt autem alii, qui incomptum et vulgare dicendi genus in his facetiis reprehendant. quibus ego respondeo. fastidiosum esse imprimis dure, difficulterque scribere lusus et iocos, cum omnia ibi hilaritati, et urbanitati, non serio, aut difficultati servire debeant. aut quis cum delectatione et iocunditate legat, quae non facile intelligat? aut quis tales res cum magno labore investiget? Sed rogo tales ut et ipsi componant simile aliquid, et tunc videbunt quam elingues et muti sint. Facile enim omnes possumus in aliis videre quid sit ineptum, quid absurdum, facile possumus trutinare quid aspere, quid leniter fluat, quid rustice, quid latine dicatur, sed dum ipsi nos cogimur sumere calamum, tum demum experimur, quam difficile sit boni scriptoris partes implere. tunc laborum nostrorum petimus commiserationem, tunc errorum veniam comprecamur. Verum nemo alteri paucos errores condonat, cum sibi innumeros laborum magnitudine existimat non esse computandos, quadam naturae malignitate tam indulgentes nobis, aliis tam severi iudices. quod contra fieri debuit, ut pulchre tradit Plinius Cecilius in epistola ad Geminium suum. Vos postremo scioli, qui cum nihil sciatis, omnia vultis iudicare, et omnibus scriptis sine ingenio, sine eruditione detrahere. Vos inquam appello, scribite latinius et ordinatius dicteria et iocos, et ego libere vobis concedam. Sed credite non mediocre esse artificium, nec fieri posse sine singulari eruditione, ut iocos teutonicos in latinum convertatis cum venustate et gratia, servatoque facetiarum decoro. sicut e contrario, doctissimis etiam viris magnum negotium exhibetur translatio de graeco vel latino in linguam nostram vernaculam, aut cuiuscumque linguae in extraneam conversio cum decoro venuste et eleganter. Sed quid mihi cum illis? Tibi Vite virorum doctissime, atque eminentissime has ineptias gentiles dedicavi. in quibus invenies tamquam quandam meis temporibus rerum gestarum historiam nisi quod consulto multorum peperci nominibus. quas suo tempore legas. meque tibi commendatum habeto.
7
Vale ex Tubinga. IIII. Kales. Mart. Anno domini M. D. XII. Anno vero Imperii Maximiliani Caesaris. xxvi.
8
Ad lectorem Heinricus Bebelius.
9
Id moderamen habui hactenus in facetiis candide lector, ut abstinuerim ab his iocis, qui nimium lascive spurceque dici viderentur. In hoc libello paulo iucundiora interdum inserui, et quae imperitis videbuntur quandam prae se ferre lascivam, sed nihil etiam nunc acceptavi, quod non a gravibus viris in conviviis recitari audivi, et maiori ex parte apud matronas, quae res me movit, ut et nostris confabulationibus adiungerem. Velis ergo hanc mihi dare veniam, quam sumpsi ex auctoritate gravissimorum hominum. A spurcis enim scriptis semper calamum meum retraxi. quod magis etiam facturus sum scriptis posterioribus. Vale amice.
10
De quodam in tempestate deprehenso.
11
Cum quidam in lacu potamio seu alemanno tempore maximae tempestatis deprehensi essent, omnibus aliis trepidantibus, quibusdamque confitentibus sibi invicem, unus eorum coepit avidissime comedere caseum et panem Aliis eum castigantibus, atque quo in periculo essent admonentibus, dixit. Non me latet quid rerum geratur, sed quoniam ieiunus bibere non possum, nunc comedo quod sim hodie plus bibiturus quam umquam fecerim in vita mea.
12
De quodam in adulterio deprehenso vera Historia.
13
Quidam Tubingensis cum ad uxorem alterius clam noctu accessisset, venit et sacerdos ad eandem paulo post. quem ille fugiens ad superiorem partem domus in columbare se occultavit. Sed cum non longo tempore venisset maritus illius mulieris, sacerdos in fornacem confugit. Cumque maritus nihil tale suspicatus, cum suspirio dixisset tres se aureos ludo amisisse, quis tibi reddet, inquit uxor. cui maritus. Superior, vel qui superius est. intelligens deum. Cui Tubingensis e Columbari prosiliens dixit. Sacerdos in fornace det mediam partem, et ego reliquam dabo. credens in se maritum fuisse locutum, et res ita inter eos convenit, illaesique abierunt.
14
De quodam Lolhardo fideiussionem morituro praestante.
15
Ioannes Apius mihi notus, cum in peste iam in mortis fere agone laboraret, affuit ei quidam frater Lolhardus silvestris, qui cum aegrotum admoneret uti viriliter pugnaret contra insidias diaboli, bonusque christianus in finem usque perseveraret, Respondit Apius. Nemini dubium esse quin legitime certare vellet ut christianum decet, seque mori paratissimum. Cui frater. Quoniam te honestum et fortem in vita fuisse ab omnibus praedicari audio, et nunc paratum voluntati divinae obsequi, promitto tibi et fideiussor esse volo, te confestim post mortem ad caelos ascensurum. Moritur Apius, frater quarto post die eodem morbo correptus, diu noctuque clamavit. O Api tu vis me ad vos afferre, ut tibi testimonium praebeam. O miserandam fideiussionem quam deus vellet numquam fuisse factam, atque istam suam fideiussionem ad finem usque vitae semper vociferando et ululando detestatus est Obiit autem sexto die post illum.
16
Ex favore beneficia conferuntur.
17
Sum prius non iniuria conquistus officia et beneficia ecclesiastica maiori ex parte indoctissimis obvenire, et obtineri gratiis apostolicis, non sine scandalo publico, periculoque animarum non mediocri. Nunc possum iustissime lamentari idem fieri apud nostros principes. apud quos plus conferuntur beneficia favore quam meritis. plus suffragiis indoctorum amicorum quam morum eruditionisque pensitatione, adeo ut nulla fere habeatur hodie ratio doctrinae et eruditionis. Quod ideo nunc dico. Fuit nuper interrogatus vir eruditus, qua ratione id fieret, ut tot in dies asini beneficiis providerentur, et ipse nullum consequi posset? Respondit indoctos invenire posse sui similes principes et alios patronos, unde amor mutuus nasceretur, se autem sui similes nullos tales. seque velle dediscere incipere, an favorem (quo omnia geruntur) consequi aliquando posset.
18
De sacerdote Schellenberger Munderchingae.
19
Ille sacerdos de quo superius etiam scripsi denunciavit quibusdam sanctimonialibus, earum sacerdotem qui erat in thermis ferinis graviter aegrotare, adeo ut medici de eius salute desperassent. Accinxerunt se itineri quaedam ex eis primariae ad eum visitandum, atque consolandum. sed cum venissent ad locum invenerunt eum incolumem et sanum, unde exacerbatae sacerdotem mendacii arguerunt, seque dolorum et anxietatum quibus essent non mediocriter conflictatae memores futuras. quibus ille cachinno effuso respondit. O bonae sororculae debebatis scire nullam hic verbis meis fidem adhiberi.
20
De molitore.
21
Ioannes Boschius sacerdos Stadianus cum molitorem mendicantem suis subditis commendaret, pro impertienda ei misericordia dixit. O christi fideles quod iste molitor probus sit, habetis optimum argumentum quod mendicet, alioqui furto, et solitis molitorum artibus se nutrisset, proinde sit vobis commendatus imprimis.
22
De confessione monialis.
23
Monialis confitendo sacerdoti, dixit inter cetera cucullo alieno se aliquando contexisse. Cui sacerdos. Hoc nihil nocet, sed quid latuit sub illo? Respondit ill. Monachus. Cui sacerdos. cave posthac, inquit, ab istis vestibus, ne polluaris. omnium enim scelerum sordes hoc parvo tegmine absconduntur? Ad haec monialis. Aethiops non denigrat aethiopem. Illi sacerdos succensus. maneas ergo meretrix ut ante. Cui iterum Monialis. sed tu noli primum in me proicere lapidem.
24
De confessione trium Monialium.
25
Tres moniales confitebantur cuidam sacerdoti. Prima dixit alienum in vaginam suam cultellum imposuisse. quod sacerdos non intellexit, nec etiam pensitavit. ob huiusmodi quarundam muliercularum superstitiones, quae res minimas pro peccato habent. Altera dixit duos se cultellos imposuisse suae vaginae. quod iterum neglexit. Tertia vero tres confessa est. Cui sacerdos Quid hoc nocet? Dixit illa. trium virorum se congressu usam. quod cum sacerdos iam primum intelligeret, priores duas, quas inscius absolverat, celerrime insequitur, atque acclamans dixit. Audite meretrices pessimae, non estis absolutae. male enim narrastis. quoniam penis et cultellus non sunt idem.
26
De sacerdote loripede.
27
Sacerdotem quendam loripedem senaculum oppidi Cantharopolis intrantem, alius sacerdos salutavit. His verbis. Salvete (ut mos est loquendi nostris) iunior domine. Cum autem incessisset is claudicans, ut solebat semper, erupit quidam praefectus pagi totus cachinno, Bene video, inquit, illum iuniorem esse vel potius infantem, cum iam primum incessum discat. Cui sacerdos festiviter. Sapientem te putassem ob caniciem, nisi sermo te prodidisset stultum et dicaculum. Non dissimiliter Ioannes bittel sacerdos Riedlingensis in mulierem claudicantem nuper me praesente cavillatus est. Si mihi inquit, essent centum filii, nullum eorum incedere docerem quemadmodum illa mulier incedit. Praeterea nostri in claudos ita iocari solent. Illi non est hic patria, quia non ambulat more hic consueto. Similiter in strabones Hic est alienigena, non videt enim ut homines hic solent. Est autem nostris nunc creberrime in proverbio ut dicant alium contemnentes. ille est claudus sartor. vel dum aliquis credit se contemni, dicit. putasne me claudum sartorem? De quo olim carmen scripsi. quod ibi inserendum putavi ceteris iocis. Ad Ioannem Streler Ulmensem iurisconsultum.
28
Sat fuerat nimium o doctor celeberrime, Vatem. Largiter et dapibus, et saturasse mero. Ac vidisse satis tam multa poemata Vatum, Tot sophiae tecum, conspicuosque libros. Insuper ostendis de quo proverbia tractant. Sartorem claudum, quemque videre iuvat. Non ego sum dixi, si me contempseris usquam Non claudus sartor, decipere atque velis, Si faciam, iuro, sim cunctis iure vocandus, O sartor claudus, si voluisse nego Denique cum risu passim, pueri, atque puellae Sartorem claudum, nominitantque senes. In linguas hominum tamen hoc cur venerit inde Accipio, si non auguror ipse male Ingenio tardo est, pedibus potius vel iniquis, Et gressum nescit legitimum in senio. Hincque movetur et hinc, hominum nec more sueto, Gressibus obliquis itque reditque vias. Doctior est multo servus doctoris Othonis. Qui iuvenis nondum lustra quaterna videt, Immoto pede stans, prae cunctis visus acutus. Atque cubile videt solis utrumque simul. At neuter reor est nostris nutritus in oris. Non vadit nostro hic more, nec ille videt.
29
De superbo adolescente.
30
Quidam adolescens gloriae cupidus convenit cum servo, ut de quacumque re apud amicam loqueretur, semper ipse servus rem exaggeraret, et cum esset cum puella, diceretque de censibus suis, semper servus triplicavit, cum vero alio tempore iterum convenirent amicam, et ipsa diceret. Videris mihi o amantissime paululum infirmus. Hoc color non integer, atque insolitus prodit. Dixit ille se pallidulum parumque infirmum. Ad hoc servus. merito es pallidissimus, quotidiana enim et incurabili valetudine laboras. Hoc dominus aegre tulit, servumque remotis arbitris acerbissime castigavit, quod ea apud amicam, de eo diceret, illi servus dixit. ita enim fieri debere existimavi, ut quicquid tu diceres, ego augerem.
31
De quodam fulmine territo.
32
Quidam in dolio balnei sedens, cum tonitrua maxime tonarent, dixit. O vos fulmina quid tumultus incipitis. Ite mihi in culum. quod cum vix edixisset, venit fulmen prope eum sine laesione, quo fere consternatus, quod male habeas (inquit) deus, non scis iocum intelligere, ego enim ioco non serio dixi.
33
De rustico in Derendinga deo necem imprecante.
34
Cum grandine magna ex parte uvae perissent, dixit quidam in corona rusticorum, sagarum id esse maleficum. ad quod omnes uno ore. O pereant morte pessima, natu autem inter eos maximus, dixit. opus potius esse dei. Ad quod alius prosiliens e medio. pereat et ipse inquit atque interficiatur.
35
De quodam sacerdote carnifice.
36
Quidam carnifex Francus venit in Boemiam ibique inter haereticos factus est sacerdos. Interrogatus vero aliquando ab eo cui notus erat, quomodo id fieret, ut ex tam sordido et turpi opificio esset nunc sacerdotio initiatus? Respondit. Qualis populus, talis sacerdos.
37
De ebrio.
38
Quidam homo facetus cum diversis vini generibus se ingurgitasset, ita ut diutius continere non posset, dixit astantibus sodalibus ad vina bibita. Inite inter vos concordiam atque unionem (ut ita loquar) aut ego vos e fenestra praecipitabo.
39
De rusticis et lupo.
40
Rustici lupum vivum ceperunt, et quia infestissimi sunt illis, adeo ut vel in mortuos seviant, deliberaverunt de exquisitissimo supplicii genere, prosiliit unus in medium cui duae erant uxores, illique duas uxores dandas suasit, quod iureiurando nullum maius supplicium sciret, nec crederet etiam posse excogitari.
41
Fabula Brassicani.
42
Calceolarius quidam cum uxorem suam fortasse adulteram olfecisset, nundinas se petiturum simulans, omnis calceos et perones in fasciculum (ut solent) colligavit. Qui cum abisset, non procul a pago pone sacellum quodam fascem abiecit a tergo atque dissolvit, calceosque in sacellum tuto reponens, in pannum quo calceos detulerat saxa involvit, et clam domum suam subintravit. interea uxor maritum abesse existimans, sacerdotem vocat ad se, ne sola domi pavida diversaretur. Cum vero is paululum cunctatus aedes intrasset, ac primum gradum scalarum uno pede conscendisset, Mulier in supremo gradu obvia, eum cur tam serus veniret increpuit? Respondit sacerdos. Hordea se in agro seminasse. Cui illa, ubertatem deprecans ait, sublatis vestibus umbilico tenus. Faxit deus, non rariora vobis hordea in agro succrescant quam sint pili rimulae meae quam vides. At ille in imis scalis nudato et quidem longo pene respondit. nec minores spicas faciat succrescere, quam sit haec mea quam vides clava. quod cum haec vir sub tegulis latitans audisset, saxa in eos praecipitans. non minore grandine inquit hunc hordeorum agrum quam haec mea saxa deus depopuletur et devastet.
43
De confessione cuiusdam.
44
Confessus est nuper quidam simplex homo. Ego do me reum in omnibus peccatis, quae peccavi a nativitate Christi usque in hanc diem. Cui sacerdos. Habesne tot annos o fili? Ad hoc rusticus. etiam, cum et frater sit mihi tribus annis senior.
45
De medico. Georgius abbas Zvifuldensis.
46
Medicus venit ad quendam principem, seque omnis medicinae artificem esse egregium pollicetur. Cui princeps iocatus, Non recipio aliquem nisi xxx. homines prius occiderit, Ad hoc medicus. non longe abest. Nam xxix. bene nunc contumulavi. Cui princeps. non es ergo mihi ideoneus medicus, timeo enim me. xxx. futurum.
47
De moniali.
48
Monialis cum diurnalia (ut vocant) peccata, aqua benedicta deleat et ipsa tantum die cum viris peccasset, semel aqua se aspergens dixit, dele peccata mea, et summotis vestibus aspersit occultiores partes dicens summa cum vehementia, hic hic hic dele, nam hae peccarunt maxime.
49
De confessione cuiusdam nobilis.
50
Nobilis quidam volens confiteri versavit in manu aureum nummum, quo sacerdotem donare voluit, hoc cum vidisset unus sacerdotum avidus pecuniae, accessit hominem, atque an confiteri velit interrogat, annuit ille. quem cum sacerdos post confessionem interrogaret, an paeniteret eum peccatorum, velletque abstinere in posterum a peccatis quantum humana fragilitas concederet, ut fit, recusavit nobilis obstinate, atque ita sine absolutione dimissus. Venit autem alter sacerdos, quem non minor auri sitis pressit, et nobilis confessionem audivit, sed cum nec paenitentem, nec in futurum abstinere volentem comperisset, nihilo minus tamen ut aureum acquireret, hominem absolvit in ea forma. Dominus noster Iesus Christus te absolvat, si vult, et dimittat tibi peccata tua, quod ego non credo, et perducat te ad vitam aeternam, quod est impossibile, atque ita a nobili latinitatis ignaro aureum extorsit.
51
De Veneto equite.
52
Venetus insuetus, ac nescius equitare, cum commodatum equum calcaribus urgeret, equus coepit recalcitrare, exsiliendo, unde ille perterritus dixit. O sancte deus Tempestas est non tam in mari quam terra. credidit enim fluctibus et procellis equum agitari non secus ac naves in mari.
53
De duobus fatuis.
54
Erant prope Zvifuldam monasterium duo fratres germani parum prudentes, qui semel confitentes, cum unus eorum absolutus esset a sacerdote, nec interrogatus an sciret orare. cum alter confiteretur, quaesivit sacerdos. Scis orationem dominicam. Illo nesciente, inquit sacerdos. Prohibeo tibi sacram communionem, quoniam nescis orare. Ad quod ille Tamen frater meus a te absolutus etiam nescit. Quare sacerdos motus dixit ad alterum fratrem. prohibeo et tibi corpus dominicum. unde ille indignabundus exivit delubrum, atque omnibus hominibus conquestus est, quod frater suus impius nomine Alexius, eum quominus corpus dominicum sumpsisset, impedivisset, dicens. Si tamen expectasset donec sumpsissem. ex hoc enim credebat se felicem fuisse, si vel indigne sumpsisset.
55
De Osoribus eloquentiae, et illorum faceta elusio.
56
Eram nuper in convivio paganorum sacerdotum non procul ab alpibus patriis. ubi unus eorum omnia sibi arrogans me ei ignotum honorifice salutavit. atque ut eius verbis barbaris, quoniam elegantibus non studuisset, parcerem rogavit. Ego apparatum istum ut missum faceret efflagitavi tandem ille hilarior factus ob Bacchi virtutem, qui paulum ei iam mentem et rationem sepeliverat, ut disputando suam eruditionem ostentaret, reverentiae est oblitus, quam exhibere solent ignotis prudentes, atque in haec mox verba prorupit. Domine Poeta, amplissima nunc est fama tua per Germaniam. sed ego non possum probare studium tuum, quia plus discis bene loqui et dicere quam vivere bene. Ad quod ego subridens, licet pudore perfusus, non puto, dixi, me negligere ea quae ad bene beateque vivendum pertinent. Hic ille mihi. Sed relinque nunc eloquentiam saecularem, et simplicitatem sermonis apostolorum capesse. Huic ego. Sermo splendidus et ornatus non facit me peiorem, nec barbarus meliorem, testis est mihi Augustinus omnium christianorum doctissimus in pluribus locis, sed audi bone sacerdos. Argute et diserte loqui, sed male vivere, mors est. Imperite vero et barbare loqui sub specie religionis, atque etiam male vivere, uti plurimi solent, plus est quam mors dicenda, et pessima mortium. Eorum enim vita, omnium perniciosissima est rei publicae christianae, qui verbis simplices sunt et casti, factis autem reprobi, incesti ac sardanapali. Sed quod apostolorum more locutionem tuam defendis, non accipio hanc in te excusationem. Si enim illorum sermonem imitari vis, imitare et illorum virtutes, vitaeque sanctimoniam. Ceterum ridiculum est, ut delicate et luxuriose vivens, de sola rusticitate, ac sermonis imperitia se iactet, quasi ideo sanctus sit, quia nihil scierit. Sed quomodo fit, dicebam, ut aliquando concludam, ut tu et tui similes perplurimi, tantopere insectemini eloquentiam et eloquentiae studiosos, et cum ipsi vultis habere orationem (quam non immerito collationem vulgo appellatis, quasi non vestro artificio, sed ex multorum libris et labore parum ornate, sed crude compilatam) omnibus viribus ingenii, totisque conatibus ad hoc aspiratis, ut habeamini eloquentes ut eleganter et venuste persuasisse predicemini, ut quadret in vos eloquentissimi Cypriani martyris dictum, ut sitis in publico accusatores, in occulto rei, in vosmet ipsos censores pariter et nocentes. damnatis intus, quod foris operamini. Sed bene est. erudite loqui nescitis, cum numquam didiceritis, vestra spe frustrati omnino.
57
De doctore.
58
Cum Palatino Rheni equitavit ad venationem causa honoris quidam doctor ab illo observatus, qui cum calcaribus omnino careret, dixit princeps. Domine doctor ubi sunt calcaria tua? qui cum vidisset se carere, Credebam, inquit o princeps, mihi famulum ea induisse.
59
De insigni mendacio.
60
Faber clavicularius quem superius fabrum mendaciorum dixi, narravit se semel tempore belli, credens suos subsecuturos, equitando ad cuiusdam oppidi portas penetrasse. et cum ad portas venisset, cataractam turre demissam, equum suum post ephippium discidisse, dimidiatumque reliquisse, atque se media parte equi ad forum usque oppidi equitasse, atque caedem non modicam peregisse. Sed cum retrocedere vellet, multitudine hostium obrutus, tum demum equum cecidisse, seque captum fuisse.
61
De alio mendacio.
62
Alter cum in silva venationi indulgeret, vidit aprum silvestrem senio confectum, et caecum, ab alio iuniore duci, cauda illius ore arrepta. quod cum vidisset, intenta balista dixit se iuniorem excaudasse (ut ita loquar) a corporeque caudam penitus divulsisse, ut illa caeco in ore manserit, quam ipse postea arripuerit, atque caecum plus quam viginti milia passuum usque ad forum Stutgardianum duxerit.
63
De aedituo fabula.
64
Erat aedituus cui nomen fuerat Omnis mundus, qui servierat monialibus quibusdam. et cum semel prurigine carnis vexaretur, accepit arundinem, atque illa per caminum horribili voce denuntiavit instar spiritus. O vos Moniales audite verbum domini. Sorores autem exterritae non respondebant quicquam aedituo. Postridiana nocte reveniente atque idem dicente, procidebant in facies suas sorores, Angelum de caelo esse ratae. Resumptis tandem animis surrexerunt, atque cantaverunt. O angele dei dic nobis voluntatem domini. Hic aedituus rursus ex arundine cantavit. haec est voluntas domini ut Omnis mundus inclinet vel supponat (ut ita loquar) vos. Auditis his fluctuabant quid esset. Angelum enim ob id non credebant, quod eis ille non dictaret, ut omnibus hominibus se prostituerent, tandem matura deliberatione, concilioque habito exposuerunt mentem angeli, ita quod aedituus dictus nomine Omnis mundus, earum concubitu frueretur, an uspiam, ut augurabantur, episcopus vel summus pontifex nascendus veniret. Convocatoque aedituo atque in conclavi servato, accessit primum virgo maxima, quae et abbatissa dicitur, quae cum voci oboediens angeli, indulgentiam accepisset (ut ita loquar) exeundo cecinit. Laetata sum in his quae dicta sunt mihi. Accessit post hac quae secundum dignitatis gradum obtinebat, priorissa barbare dicta, ut ordo conditionum requirebat, quae execundo atque percepta indulgentia, iucunda voce depromebat canticum hoc. Te deum laudamus Tertia vero cantabat exiens. Laetabitur iustus in domino, Quarta vero, Gaudeamus omnes. Aedituus tandem consumptis atque fractis viribus dirupto conclavi exivit horribiliteque ululavit. Mihi autem nimis etc. quem ceterae revocando inclamaverunt, et quis nos indulgentiarum participes faciet?
65
Facetia reverendi domini Georgii abbatis Zvifuldensis.
66
Sacerdos quidam rusticis suis supplices preces et supplicationes circum agros frugiferos fieri solitas, non tamen ab ecclesia institutas, dissuasit. Et cum grando ingruisset illo anno, sacerdos anno postero dixit, hoc iterum die supplicationes suo consilio non habendas. nec prius ideo grandinem incubuisse, sed opus potius fuisse dei et naturae, dicens in haec verba, vuir vuollen got vertruvuen, hoc est, Volumus fiduciam nostram, in deum ponere. Cui rusticus aliquis assurgens. nos nolumus, inquit, deo confidere sed supplicatum ibimus. ibi aedituus, parum edoctus. ad sedandum sacerdotem dixit. Mitte, vadit quoniam vadit, hoc est. sinas ire rem quocumque ierit.
67
De vino adulterato.
68
Ioannes bittel conviva meus Zvifuldae, cum ei vinum minus probum et integrum apposuisset caupo Martinus, Dixit. Segrega mihi vinum et aquam, et quodlibet seorsum appone, intelligens vinum aqua esse nimis adulteratum. Idem Caupone dicente, vinum esse Rhenense, bene dicis, inquit. Est enim Rheno lotum, natavique per rhenum, volens nimis esse dilutum.
69
De eodem.
70
Quidam in diversorio, a puellula aquam petivit ut vinum commisceret, quo vis eius reprimeretur. dixit puella ignara. Non est opus. pater hesterna nocte totam hydriam infudit.
71
De eodem.
72
Cum alius Caupo noctu in cellam vinariam magnam aquam anhelans portaret, videbat qui cum eo diversabatur, atque ignem esse tumultuarie denuntiavit, quo homines ad illum sedandum excitaret. Cui hospes. Cur ita clamas? Credebam, inquit ille, ignem esse in cellario, cum te ita aqua oneres, illudque crebro incursites.
73
De eodem.
74
Cis Smichum flumen patriae meae villa est referens nomen illius amnis. Ibi erat quidam caupo suspectus etiam quod vinum suum aquatum duceret. unde quidam moti clam ei ignoranti in oenophorum seu vasculum quo eis vinum afferebat pisciculos imposuerunt, atque cum vitro vinum infunderet invenit caupo et videt pisciculos, atque ad convivas conversus. Fateor profecto ingenue nimium aquae infudi vasis vinariis alioqui pisces non fuissent innati.
75
De mirabili baptismo cuiusdam sacerdotis.
76
Sacerdos volens baptisare puerum, invenit inter cetera in libro, salta per tria, hoc est, id quod dicendum est invenies post tertium folium, sacerdos non intelligens, saltavit per baptisterium, ut ea dictione utar sicut vulgus solet. Ad hoc rustici, domine. quid hic facis? nos numquam vidimus hactenus ita baptisare. Bene est, dixit sacerdos, reliqui verba non intellexerunt. postea legens, immerge intus, credebat merdandum in baptisterium, atque remotis arbitris merdavit in illud. quod rusticus per rimas portarum videns, dixit ad sacerdotem, diabolus baptisare faciat suos pueros in isto baptismo, ego non faciam atque puerum sine baptismo abduxit.
77
De rustico.
78
Rusticus in quodam spectaculo crucifixum agens, cum a Iudaeis male percussus esset, abiecta cruce. Diabolus, inquit, sit posthac deus, ego numquam ero. Sed cum semel pistor ageret, Iudaei illum probrosis dehonestabant verbis. quod cum patienter pertulisset, dixit alter ad eum. Fur farinae. Ad quod pistor, tace, aut ego te cruce in terram prosternam Veritas enim non patitur iocum, nec homines conscii sibi libenter audiunt cum veritate secum iocari.
79
De fatuo ducis Austriae et Helvetiis.
80
Cum Leupoldus dux Austriae (qui est postmodum ab Helvetiis, (quos nunc Sviceros vocant, interfectus) de intranda helvetiorum terra in oppido Stockach (quod aegre munitum nostris temporibus et fortiter pertulit vim maximam helvetiorum) deliberaret cum suis purpuratis et primoribus de invadenda hostili terra, habebat et in delitiis fatuum seu morionem, quem interrogabat, quomodo placent tibi res nostrae? Male inquit fatuus. Omnes deliberatis enim de ingressu, sed nemo de exitu. Erat autem propheticum fatui dictum. stultius autem Sviceri, postea cum interfecto agebant. Cum enim apud eos esset sepultus, apud moniales regii campi, quotannis in eius anniversario sinebant sacerdotem ita ad plebem contionari. Orate propter deum pro duce Leupoldo duce Austriae, a suis, propter sua, et in suo patrimonio trucidato. Unde eorum flagitium, et iniustum factum, non obscure declaraverunt.
81
De simplici rustica aegrotante.
82
Apud Vindelicos. quos ego nunc algeos voco, cum rustica aegrotans ab alpibus in suam paroetiam pro sacra eucharistia misisset, et interim priusquam sacerdos veniret convaluisset, venit sacerdos, unde absens illa quesita est, et apud vicinum quendam reperta. quae viso sacerdote exclamavit e fenestra vicini. Potes bene abire pater bone, deus sit benedictus. non est mihi nunc opus Christo, convalui enim. Sacerdos autem ne frustra tantum itineris confecisset, studuit eam ad sumptionem eucharistiae inducere, Cui mulier. Quantum debeo tibi si sumpsero? Denarium Bohemicum respondit presbyter. Cui iterum rustica. Constituas eam super mensam obiter, et si casu aliquis pauper homo opus habebit ea, ille emet.
83
De simili.
84
Ego novi sacerdotem, qui fere ad quinque milia passuum cogebatur bis accedere quendam rusticum, ut eum sacramentis provideret, et semper interea dum ipse veniret, rusticus convaluit, et recusavit sacramenta. tandem sacerdos taedio itineris percitus, dixit ad infirmum Convalueris quomodocumque volueris, per deum oportet te sumere eucharistiam, atque ita coactus suscepit.
85
De Simia.
86
Quidam doctor medicus Mediolani aegrotabat, ita ut de eius salute esset desperatum, quod famuli eius et famulae considerantes, quod quilibet potuit ad se diripuit. Hoc simia videns quae apud dominum erat (ut est simulatrix omnium rerum) accepto capitio quo insigni doctores utuntur, induit capiti, unde dominus in risum est effusus, atque convaluit.
87
De praedonibus pulchra altercatio, et sententia.
88
Apud veteres germanos, et praesertim Suevos (ut refert Iulius Caesar) praedari nobilibus non erat dedecori. qua unica re plus quam ulla alia barbariem ostentabant, cum vario alioqui virtutum genere fuerint conspicui (ut in epistola liminari ad cancellarium luculenter ostendi) nunc vero gratia dei praesertim nostra Suevia purgata est latronibus et praedonibus. Est tamem hodie provincia germaniae ubi etiam nunc nobiles citra infamiam volunt esse praedones, in ea autem provincia lis est orta inter duos natalibus insignes. quorum unus alterum furem criminabatur, quod ei non indicto bello gregem armentorum abegisset, alter iniuriam revocavit in animum, seque nihil alienum a probis moribus maiorum fecisse testatur. Res devenit ad arbitrum principem quendam. Ibi uterque sua cognatione frequenti, amicitia atque clientela, praesto fuit. Surrexitque prior furti criminatus, atque apud arbitrum summa instantia pro restitutione famae laborat, atque alterum ad revocationem deposcit, quia nihil fecerit nisi quod licitum fuerit semper in patria sua a maioribus suis usque in hunc diem habitum, quod nulli umquam in eadem causa irrogata fuerit infamia, atque in testes citat omnes qui affuerant frequentissimi, ita esse acceptum a patribus suis, ut numquam infame aut criminosum habitum sit dum aliquis adiuverit socium vel amicum, (dummodo legitime bellum indixerit) contra quemcumque. quod expressius ipsi dicunt, dum aliquis socio contra inimicum militanti servierit. Alter autem ita factum suum tuebatur, quod istum furem accusaverit. non se iniuria fecisse, quod is fur iure habeatur qui alteri invito et nescienti, et quod improbius habeatur apud legum peritos, per vim res suas auferat nullo bello indicto, aut ut ipsi dicunt, fama sua non conservata, vel custodita, per indictionem belli Tandem post longas contentiones, tale ego audivi fuisse principis arbitrium seu sententiam. Neutrum se infamem velle declarare, atque utrumque bene dixisse. Primo enim more et instituto veterum et maiorum licuisse facere quod fecerit, nec sibi ipsi licere infringere penitus quod maioribus placuisset. Nec secundum male dixisse, quod in taliter repertum possit iure optimo et quidem Caesareo, ultimo supplicio animadverti.
89
De alio nobili.
90
Alius cum videret legationem Venetorum ad Maximilianum tam splendide, et magnifice quodam oppidum praeterire, dixit. O quam turpiter refrixit nunc omnis maiorum nostrorum virtus et fortitudo in nobilibus nostris, quod hi Veneti tot rebus pretiosis, et equis phaleratis per patriam nostram tuto ambulare debeant. an meis temporibus tam secure incessissent? Idem propterea quod filii sui cessarent a bellis et praedationibus, dixit esse homines nauci, nulliusque bonae frugis. Ego enim inquit, priusquam in iuventute mea omnino ab istis rebus abstinuissem, indixissem vel alicui abbati bellum.
91
Cur Franci Christianissimi irrisio.
92
Cum liceat historico immo eius officium sit res gestas scribere cum veritate, etiam si odiosae sint, non putavi iocosis rebus non convenire res vere gestas (dum iocus insit) in medium afferre. Quod ideo nunc dicendum existimavi. scripsi ante aliquot dies, Regem et Caesarem Romanorum et eundem germanum iure dicendum christianissimum non Regem Franciae, vel solum. quod cum quidam legisset Burgundus, convenit me Aquisgrani, studiumque meum in patriam laudavit. Sed pace tua liceat dixisse, optime hospes inquit, non germani nostri, sed Franci sunt hodie christianissimi. Ego rugata fronte refragabar. Ille non contristeris dixit, sinasque tecum in re vera iocari. Ob id enim nostris christianissimi videntur, quia et his sancti et christiani divi in Brabantia et Hollandia militent. Causam sciscitanti, Hanc ait verissimam historiam tuis superioribus germanis apporta. Dum nuper Anno domini. 1.5.0.7. Francigenae magnus numerus cataphractorum duce comite Armburgensi. suppetias tulissent duci Gheldrensi contra Caesarem Maximilianum et Burgundiones nostros, incursionibusque et praedationibus terram nostram invasissent, diripuerunt magnam praedam ex agris et sacris templis. sed dum redire vellent in Franciam, magna pars eorum non procul a naumurco, a rusticis Brabantinis est intercepta, miserabiliterque trucidata, adeo ut rustici summa gloria, magnaque et copiosissima praeda onusti triumphantes domum redierint, et inter equos phaleratos, loricas deauratas, torques aureos, ceteramque praedam praetiosam, reperta sunt duo vasa vinaria calicibus aliisque vasis sacris plena, quae abstulerunt hinc inde fanis sacratissimis in Brabantia et Hollandia. Unde ego dixi inquit, divos et sanctos illis militare vel potius stipendiarios esse, beneque Cicero antiquitus dixit, tantum gallos contra deos pugnare, quantum alii pro diis consueverunt. Cui ego, bene est. Acceperunt enim eandem mercedem, quam sui maiores cum olim delphos invaserunt. Franci tamen possunt dicere et merito, fuisse et nunc esse in terra Francia fures et latrones, atque illos non Francos, sed latrones fuisse.
93
Facetia, Christophori comitis Vuerdenbergensis.
94
Apud moniales sanctae crucis, Iudaeus baptisatus qui se medicum gerebat, cuidam quem e pedibus laborantem curare debebat. clam fugiens equum furatus est. quem festivissime irridendo comes Christophorus dixit restitutum esse pedibus, propterea quia non amplius equo sed pedibus ire cogeretur, dum alioqui illi dicantur apud nos restituti pedibus qui ex valetudine aliqua surrexerunt, ireque iam possunt. Ille autem non erat curatus in pedibus. sed illis ire cogebatur quod nunc equo careret.
95
De simplicibus rusticis et cancro.
96
Rustici Mundingenses (de quibus superius mentionem feci) dum casu in eorum solo cancrum invenissent. (nescio unde illuc quod terra ibi fluminibus careat delatum) quoniam retrogradus esset nesciverunt quale animal esset, convocataque per campanam tumultum significantem universa communitate diu inter se consultarunt quid esset? Tandem sarcinatorem qui olim artificii discendi gratia terras alienas peragraverat consuluerunt, qui sua opinione admirabundus, cervum aut columbam esse dicebat, sed cum minus satisfaceret, neque quisquam propius accedere auderet, admotis a longe tormentis, animal confecerunt, locumque illum latissime vallis et stipitibus circumvallaverunt, ne aliquis hominum aut pecorum eius contagione inficeretur.
97
De comite Roberto.
98
Dicebatur olim Robertum comitem Armburgensem hostem se pronuntiasse universo mundo, praeterquam deo et regi Franciae. Ad quod unus, cui ille notus erat e vestigio respondit. Nescio de deo, iustitiae tamen et aequitati iam diu omnium iudicio bellum indixit.
99
De praeposito Elvuangensi.
100
Praepositus Elvangensis familiae Rechbergensis cum olim a studio Papiensi abire vellet, misit ad magistratum illic aureum ducalem (quem ducatum vocant) pro scientia quam auferret, iussitque ita dicere. Se hunc plus ex benevolentia, et ut magnifice abiret, quam merito dare, se enim non tantum scientiae asportare, immo ultra dimidium iusti pretii deceptum esse, testatus est, si iure esset conventus.

The Latin Library (thelatinlibrary.com), via CLTK's latin_text_latin_library mirror. Public Domain Mark 1.0: no copyright. Licence: Public Domain Mark 1.0. Source.