Aeneid

Nunc etiam horribili visu portenta sequuntur,

et socii amissi petierunt aethera pennis

fluminibusque vagantur aves, heu dira meorum

supplicia, et scopulos lacrimosis vocibus implent.

Haec adeo ex illo mihi iam speranda fuerunt

tempore, cum ferro caelestia corpora demens

adpetii et Veneris violavi volnere dextram.

Ne vero, ne me ad talis impellite pugnas:

nec mihi cum Teucris ullum post eruta bellum

Pergama, nec veterum memini laetorve malorum.

Munera, quae patriis ad me portatis ab oris,

vertite ad Aenean. Stetimus tela aspera contra

contulimusque manus: experto credite, quantus

in clipeum adsurgat, quo turbine torqueat hastam.

Si duo praeterea talis Idaea tulisset

terra viros, ultro Inachias venisset ad urbes

Dardanus, et versis lugeret Graecia fatis.

Quidquid apud durae cessatum est moenia Troiae,

Hectoris Aeneaeque manu victoria Graium

haesit et in decimum vestigia rettulit annum.

Ambo animis, ambo insignes praestantibus armis

hic pietate prior. Coeant in foedera dextrae,

qua datur; ast armis concurrant arma cavete.

Et responsa simul quae sint, rex optime, regis

audisti et quae sit magno sententia bello.

Vix ea legati, variusque per ora cucurrit

Ausonidum turbata fremor: ceu saxa morantur

cum rapidos amnis, fit clauso gurgite murmur

vicinaeque fremunt ripae crepitantibus undis.

Ut primum placati animi et trepida ora quierunt,

praefatus divos solio rex infit ab alto:

Ante equidem summa de re statuisse, Latini,

et vellem et fuerat melius, non tempore tali

cogere concilium, cum muros adsidet hostis.

Bellum importunum, cives, cum gente deorum

invictisque viris gerimus, quos nulla fatigant

proelia: nec victi possunt absistere ferro.

Spem siquam adscitis Aetolum habuistis in armis,

ponite. Spes sibi quisque, sed haec quam angusta videtis;

cetera qua rerum iaceant perculsa ruina,

ante oculos interque manus sunt omnia vestras.

Nec quemquam incuso: potuit quae plurima virtus

esse, fuit; toto certatum est corpore regni.

Nunc adeo quae sit dubiae sententia menti

expediam et paucis, animos adhibete, docebo.

Est antiquus ager Tusco mihi proximus amni,

longus in occasum, finis super usque Sicanos;

Aurunci Rutulique serunt et vomere duros

exercent colles atque horum asperrima pascunt.

Haec omnis regio et celsi plaga pinea montis

cedat amicitiae Teucrorum, et foederis aequas

dicamus leges sociosque in regna vocemus.

Considant, si tantus amor, et moenia condant.

Sin alios finis aliamque capessere gentem

est animus possuntque solo decedere nostro:

bis denas Italo texamus robore navis

seu pluris complere valent, iacet omnis ad undam

materies, ipsi numerumque modumque carinis

praecipiant, nos aera manus navalia demus.

Praeterea qui dicta ferant et foedera firment

centum oratores prima de gente Latinos

ire placet pacisque manu praetendere ramos,

munera portantis aurique eborisque talenta

et sellam regni trabeamque insignia nostri.

Consulite in medium et rebus succurrite fessis.

Tum Drances idem infensus, quem gloria Turni

obliqua invidia stimulisque agitabat amaris,

largus opum et lingua melior, sed frigida bello

dextera, consiliis habitus non futilis auctor,

seditione potens (genus huic materna superbum

nobilitas dabat, incertum de patre ferebat),

surgit et his onerat dictis atque aggerat iras:

Rem nulli obscuram nostrae nec vocis egentem

consulis, O bone rex: cuncti se scire fatentur,

quid fortuna ferat populi, sed dicere mussant.

Det libertatem fandi flatusque remittat

cuius ob auspicium infaustum moresque sinistros

(dicam equidem, licet arma mihi mortemque minetur)

lumina tot cecidisse ducum totamque videmus

consedisse urbem luctu, dum Troia temptat

castra fugae fidens et caelum territat armis.

Unum etiam donis istis, quae plurima mitti

Dardanidis dicique iubes, unum, optime regum,

adicias nec te ullius violentia vincat,

quin natam egregio genero dignisque hymenaeis

des, pater, et pacem hanc aeterno foedere iungas.

Quod si tantus habet mentes et pectora terror,

ipsum obtestemur veniamque oremus ab ipso:

cedat, ius proprium regi patriaeque remittat.

Quid miseros totiens in aperta pericula cives

proicis, O Latio caput horum et causa malorum?

Nulla salus bello: pacem te poscimus omnes,

Turne, simul pacis solum inviolabile pignus.

Primus ego, invisum quem tu tibi fingis, et esse

nil moror, en supplex venio. Miserere tuorum,

pone animos et pulsus abi. Sat funera fusi

vidimus ingentis et desolavimus agros.

Aut si fama movet, si tantum pectore robur

concipis et si adeo dotalis regia cordi est,

aude atque adversum fidens fer pectus in hostem.