Campion.umbra

Latin Library (medieval and later) · Campion · The Latin Library · 5 sections

1
Campion: Umbra
2
THOMAE CAMPIANI UMBRA
3
foemineos dea quae nigro sub limine manes occludis, coelo ostentans, iterumque reducens umbriferum per iter, quanquam crudelis amanti, sis mihi tu facilis; quanquam non aequa resumis formosarum animas, festina morte peremptas. 5 abreptas solus resonante reducere plectro Threicius potuit, lucique ostendere amores; non potuit tamen; ad tristes devolvitur umbras quicquid formosum est, et non inamabile natum. o sacra Persephone, liceat tua regna canenti, 10 lucifugasque umbras, aperire abscondita terris iura, tenebrarumque arcana adoperta silentum. respice qui viridi radancia tempora lauro comprimis; insidias, et furtivos hymenaeos, et nympham canimus, sed quae tibi prodita somno 15 nupsit, facta parens, etiam sibi credita virgo. est in visceribus terrae nulli obvia vallis, concava, picta rosis, variaque ab imagine florum, fontibus irrorata, et fluminibus lapidosis: mille specus subter latitant, totidemque virenti 20 stant textae myrto casulae, quibus anxia turba nympharum flores pingunt, mireqe colorant. nec minus intenta est operi Berecynthia mater, instituens natos frutices quo syderis ortu aerio credant capita inconstantia coelo. 25 admonet immaturae hyemis, gelidaeque pruinae, imbriferumque Austrorum, horrendisonumque Aquilonum; grandine concussam Rhodopen, Taurumque nivalem, concretosque gelu prohibet transcendere montes; tantum qui placido suspiras ore, Favoni, 30 arboreos tibi commendat dea sedula foetus. fraga, rosas, violasque iubet latitare sub umbris; forma rosis animos maiores indidit, ausis tollere purpureos vultus, et despicere infra. pallentes odio violas, tectasque pudore. 35 diva rosas leviter castigat, et admonet aevi labilis; aspiceres foliis prodire ruborem, et suspendentes ora annutantia flores. acclerant nymphae properata ex ordine matri pensa ostentantes, quarum pulcerrima Iole 40 asportat gremio texturas millecolores. hanc olim ambierat furtim speciosus Apollo, muneribus tentans, et qua suasisse loquela posset; saepe adhibet placidam vim, saepe et amantum blanditias cupidus, sed non cupiente puella. 45 brachia circumdat collo, simul illa repellit; instat hic, illa fugit; duplicant fastidia flammas; ardet non minus ac rutilo Semeleia proles cum curru exciderat, totumque incenderat orbem spes sed ut illusas vidit deus, et nihil horum 50 virginis aversam potuisse inflectere mentem, dira subinde vovet pervertens fasque nefasque; illicitumue parat spreto medicamen amori, lactucas humectantes gelidumque papaver, Cyrceiaeque simul stringit terrestia mala 55 mandragorae, condens sudatos pixide rores. nox erat, incedit nullo cum murmure Phoebus, nulli conspiciendus adit spelaea puellae; illa toro leviter roseo suffulta iacebat, sola struens flores varia quos finxerat arte. 60 candida lucebat fax, hanc primum inficit atra nube, deinde linit medicati aspergine succi pulvillosque leves et picti strata cubilis; terque soporiferas demulcet pollice cordas plectripotens, nectitque Hecateio carmine somnos. 65 virgineos oculos vapor implicat, excipit artus alta quies, et membra toro collapsa recumbunt. vidit et obstupuit deus; inter spemque metumque accedit, refugitque iterum; suspirat ab imo pectore; nec pietas, nec siderea ora puellae 70 plura sinunt; sed amor, sed ineffraenata libido quod castum in terris intentatumque relinquit? oscula non referenda serit, tangit, premitque; illa (quod in somnis solet) ambigua edidit ore murmura, ploranti similis nec digna ferenti 75 saepe manu urgentem quamvis sopita repellit, nequidquam, raptor crebris amplexibus haeret, vimque per insidias fert, indulgetque furori. nec satis est spectare oculis, tetigisse, fruique, ingratum est quicquid sceleris latet; illaque turpe 80 quod patitur vitium quia non sensisse videtur, maestus abit (revocante die) spoliumque pudoris tanquam invitus habet; semper sibi quod petat ultra invenit ingeniosus amor, crescitque favendo. tandem discusso nova nupta sopore resurgit, 85 illam sed neque turba vocat, neque clari Hymenaei illius ante fores iuvenum non inclita pompa conspicitur, placide charis commista puellis. omnia muta tacent, pariter tacuisset Iole, verum nescio quae morborum insignia terrent 90 nec valet a stomacho, nec non tremulum omnia frigus membra quatit: cubito incumbens sic anxia secum: "numquid et hoc morbi est? nam quae mutatio sanas attentat vires? nec enim satis illa placebant, postrema quae nocte timens insomnia vidi 95 quos ego praeterii fluctus! quae praelia sensi . in somnis! quantis, o dii, transfixa sub hastis occubui! vereor diros ne iratus Apollo in me condiderit parentia spicula morbos. sed nec Apollineas pestes, nec respicit iras 100 hic in corde pudor meus; hoc solamen, Iole, semper habes, moriare licet, moriere pudica." assurgit, cingitque operi se, candida fecit lilia, quae gustare cupit, quia candida fecit: quidque oculi cernunt animus desiderat; aegrum 105 pectus ferre moras nescit, votisve carere. singula quae gravidae possunt ignara ferebat; torpores lassata graves, fastidia, bilem; luminaque in morbum veniunt, putat illa fuisse obtutu nimio; causas ita nectit inanes. 110 sed simul atque impleri uterum, sensitque moveri vivum aliquid, potuitque manu deprendere motus; exanimata metu nemorum petit avia tecta tristis, ut expleret miserando pectora planctu. "crudeles," ait, "et genus implacibile, divi, 115 quas tandem aerumnas animique et corporis hausi immerita? assurgunt etiam nova monstra; tumere coepit uter nobis; iam virgo puerpura fiam; nec dubitat natura suas pervertere leges quo magis excrucier possimque horrenda videri, 120 demque pudicitiae, sceleris sed nomine, poenas. quo fugiam? quae nunc umbrae, quae nubila frontem, vel tumulum hunc defuncti animi tectura cupressus? quam bene cum tenebris mihi convenit! horreo solem; iam culpa possum, sed non caruisse timore 125 frangitur ingenuus pudor, et succumbit in ipsa suspicione mali, scelerisque ab imagine currit, ceu visis fugiunt procul a pallentibus umbris. infoelix partus, nisi quid monstrosius illo est, absque tuo genitore venis, nomenque paternum 130 si quis quearat habes nullum; patrem assere primum, post tibi succedam gravis atque miserrima mater. "talia iactantem ventis laeva arbitra risit, invida populea latitans sub cortice Naias; laetaque per sentes repit, tenuesque myricas 135 sed simul explicuit se, proditione superba, praecipitique gradu loca nota perambulat, omnes suscipiens nymphas, referensque audita, nec illa per se magna satis, reddit maiora loquendo; et partes miserantis agit, vultusque stupentes 140 effingit, monstrumque horret, crimenque veretur. inde per alternos rumores fama vagatur, flebiliorque deae tandem florentia tecta pervenit. illa novo temere conterrita monstro exiliit, natamque animo indignata requirit. 145 sed procul ut matrem approperantem vidit Iole concidit exanimis, gemitus timor exprimit altos, exortosque utero creat ingeminatque dolores. continuo silva effulsit velut aurea, et omne per nemus auditur suave et mirabile murmur. 150 diva pedem, perculsa soni novitate, repressit, interea sine ploratu parit, ipsaque tellus effudit molles puero incunabula flores. occurit natae Berecynthia, prima nepotem suscipit; ille niger totus, ni candida solis 155 haeserat effigies sub pectore, patris imago. sed non ambiguo iam personat omnia cantu Phoebus, et ardentes incendit lumine silvas, dum sua furta canens miseram solatur Iolen; obstuptuit dea, nunc lucos, nunc humida natae 160 lumina suspiciens, vultusque pudore solutos. "proditor," exclamat, "non haec, si Iupiter aequus, probra mihi vel tecta diu, vel inulta relinquam. quo fugis? infestum caput inter nubila, Phoebe, necquicquam involvis; scelus et tua facta patebunt, 165 nec mihi surripiet fuga te, sequar ocior Euris, maternusque dolor vires dabit, iraque iusta." nec mora, per nubes summi ad fastigia coeli contendit; nymphae tristi exanimaeque sorori circumfusae acres tentant lenire dolores, 170 et placidis dictis tristes subducere curas. illa amota sedet, tacitoque incensa furore ardet, et ingenti curarum fluctuat aestu. "foelices quibus est concessum," ait, "intemerata virginitate frui! mea iam defloruit aetas 175 immature; heu maternos sensisse dolores, gaudia non potui; sed me nec gaudia tangunt; nec duri, si non infamia iuncta, dolores. nox et somne, meo pars insidiata pudori, hos mihi pro meritis partus, haec pulchra dedistis 180 pignora, formosique patris referentia vultus? nempe ego, Phoebe, tuos amplexus dura refugi, et simplex, tali quam posses prole beare. atque utinam caruisse tuo, speciose, liceret munere! quantumvis indocta et stulta putarer, 185 non tamen infamis, turpique cupidine laesa, cogerer ad nigros animam demittere manes." sic effata, aliquid vultu letale minanti, deficit, excipiunt nymphae, manibusque levatam celsa ferunt in tecta deae stratisque reponunt. 190 cuncta Iovi interea narraverat ordine Phoebus, factaque lascivis praetexuit impia verbis; addiderat cycnumque, et terga natantia tauri, furtivumque aurum, et duplicatae praemia noctis. Iupiter officii tanti memor irrita risit. 195 vota deae, iustumque odium in ludibria vertit. illa sed ingenti luctu confusa recedit, conqueriturque fidem divum, saevoque ululatu indefessa diu languentes suscitat iras; at nulla in terris tanti vis nata doloris 200 quam non longa dies per amica oblivia solvat. iamque puer, tacite praeter labentibus annis, paulatim induerat iuveniles corpore vultus; cui quamvis nullo variantur membra colore, multus inest tamen ore lepos, tinctosque per artus 205 splendescit mira nivitate illecta venustas. si niger esset Amor, vel si modo candidus ille, iurares in utroque deum; non dulcior illo ipsa Venus, Charitesque, et florida turba sororum. huic olim nymphae nomen fecere Melampo, 210 lucentesque comis gemmas, laterique pharetram aptarunt, qualem cuperet gestare Cupido ille levem tenera sectatur arundine praedam . Aurorae ut primo rarescit lumine coelum; mox fervente aestu viridantes occupat umbras, 215 aut ab euntis aquae traducit murmure somnum. tempus erat placidis quo cuncta animalia terris solverat alta quies, solita cum Morpheus arte (somnia vera illi nullo mandante deorum) florigeram penetrat vallem, sopitaque ludit 220 pectora nympharum, portentaque inania fingit, horribilesque metus; mox laetis tristia mutat, inducitque leves choreas, convivia, lusus, secretosque toros, simulataque gaudia amoris; saepe alias satyro informi per devia turpes 225 tradit in amplexus, alias tibi, pulcher Adoni, aut, Hyacynthe, tibi per dulcia vincula nectit. sic deus effigies varias imitatus, opaca dum loca percurrit, sopitum forte Melampum cernit odorato densoque in flore iacentem: 230 accedit prope, spectanti dat Cynthia lumen. "et quid," ait, "mira nostram dulcedine mentem percellit? meve illudis, formose Cupido? sideream nigra frontem cur inficis umbra? iam placet iste color? vilescunt lilia? sordent 235 materni flores? sed ubi nunc arcus et auro picta pharetra tibi? cui tu, lascive, sororum hac struis arte malum? tua quam nova captat imago? at si non Amor es, quis es? an furtiva propago atrigenae Noctis? num crescit gratia tanta 240 e tenebris, iucunde, tibi? tam vividus unde ridet in ore lepos? tale et sine lumine lumen? ut decet atra manus, somno quoque mollior ipso, qui te sed leviter tangi sinit, aptus amori! o utinam quae forma tuos succenderet ignes 245 cognorim! puer illa foret, seu foemina, seu vir; quam cupide species pro te mutarer in omnes! utcunque experiar, spes nulla sequetur inertes." induit ex illo facies sibi mille decoras, versat et aetates sexumque, cuilibet aptans 250 ornatus varios; nequicquam, immobilis haeret spiritus, et placido pueri mens dedita somno est. iamque fatigatus frustratum deflet amorem Morpheus, indulgens animo pronoque furori. luce sub obscura procul hinc telluris in imo 255 Persephones patet atra domus, sed pervia nulli; quam prope secretus, muro circundatus aereo, est hortus, cuius summum provecta cacumen haud superare die potuit Iovis ales in uno. immensis intus spaciis se extendit ab omni 260 parte, nec Elisiis dignatur cedere campis, finibus haud minor, at laetarum errore viarum deliciisque loco longe iucundior omni. et merito, his umbrae nam diversantur in hortis quot nunc pulchrarum sunt, saeclo quotve fuere 265 primo, quotve aliis posthac visentur in annis. vallem vulgus amat, quarum peragendaque sylvi fabula sit, liquidis spectant in fontibus ora, aut varias nectunt vivo de flore corollas; at quibus urbanae debetur turgida vitae 270 mollities, studiis aliis, alioque nitori assuescunt animos, nil simplicitatis habentes. altior, et longe secretior heroinis contingit sedes, Parnasso suavior ipso; gemmarum locus, atque oculorum lumine lucet. 275 non huc fas cuiquam magnum penetrare deorum; soli sed Morpheo, cui nil sua fata negarunt, concessum est, pedibus quamvis incedere lotis: illum durus amor, sibi nil spondente salutis arte sua, tandem his languentem compulit hortis, 280 tot puero ex formis ut fingat amabile spectrum. primo fons aditu stat molli fultus arena, intranti, gradibus variisque sedilibus aptus. hic se cum redeunt, labem si traxerat ullam vita, lavant, purae remeantque penatibus umbrae. 285 Morpheus hac untrumque pedem ter mersit in unda, et toties mistis siccat cum floribus herbis; inde vias licitas terit, et velatus opaca nube, lubens saturat iucundis lumina formis. aspicit has tacita sua mutua fata sub umbra 290 narrantes, choreis certantes mollibus illas quas olim didicere, vel ignes voce canentes quales senserunt dum lubrica vita manebat. sed deus obliquo species sibi lumine notas praeterit, Antiopam Nycteida, Deiphilemque, 295 Tyndaridemque Helenam, desponsatamque priori Hermionem, calido dotatam sanguine nuptam; Argiam, et Rhodopen, victoris et Hippodamiam expositam thalamis, pomis captasque puellas, Roxanamque, Hieramque, ut cognita sydera spectans 300 negligit, innumerasque pari candora micantes. hinc dorsum sublime petit per amoena roseta evectus, picta et multo viridaria flore. undanti circum locus est velut insula valle inclusus, formis aptus privusque Britannis, 305 densis effulgens tanquam via lactea stellis . prima suo celerem tenui Rosamunda decore ingenti, cui Shora comes rutilantibus ibat admiranda oculis, gravis utraque conscia sortis. inde Geraldinam coelesti suspicit ore 310 fulgentem, Aliciamque caput diademate cinctam, casti constantisque animi lucente trophaeo. nec tamen his contentus abit deus, altius ardet accelerare pedem, fulgor procul advocat ingens apparens oculis, maioraque sidera spondet. 315 emicat e viridi myrteto stella Britanna, Penelope, Astrophili quae vultu incendet amores olim, et voce ducem dulci incantabit Hybernum. constitit eximiae captus dulcedine formae Morpheus, atque uno miratur corpore nasci 320 tot veneres, memori quas omnes mente recondit. proxima Fransciscae divina occurrit imago, eiaculans oculis radios, roseisque labellis suave rubens, magni senis excipienda cubili. mollis odiferis prope Catherina sedebat 325 fulta rosis, tacitam minitantur lumina fraudem, chara futura viro, toto spectabilis orbe. coniugibus laetae minus huic speciosa Brigetta succedit, radiis et pulchris Lucia fervens. formam forma parit, nova spectantemque voluptas 330 decipit oblitum veteris, placidaeque figurae. utque satur conviva deus rediturus, apricam planitiem duo forte inter nemora aurea septam cernit, et in medio spaciantem, corpore celso, egregiam speciam, magnae similemque Dianae. 335 nube sed admota propius dum singula spectat, digna sorore Iovis visa est, aut coniuge; sola maiestate levis superans decora omnia formae, haec comitata suis loca iam secreta pererrat, conscia fatorum, dicetur et Anna Britanna 340 olim, fortunae summa ad fastigia surgens. altera subsequitur foelix, et amabilis umbra, cui Rheni imperium, et nomen debetur Elizae. Morpheus hic haeret, capiunt hae denique formae formarum artificem, nec se iam proripit ultra. 345 gratia, nec venus ulla fugit, congesta sed unam aptat in effigiem, Policleto doctior ipso. sic redit ornatus, tenero metuendus amico, cuius in amplexus ruit, haud renuente puello. quo non insignis trahis exuperantia formae 350 humanum genus? hac fruitur, Iunonis ut umbra Ixion, falso delusus amore Melampus. sed patris adventu, somno iam luce fugato, gaudia vanescunt, atque experrectus amata spectra puer quaerit necquicquam, brachia nudum 355 aera circundant, nil praeter lumina cernunt. saepe repercussis coelo connivet ocellis, amissi cupidus visi, dulcisque soporis; et caput inclinat, sed acutas undique spinas curae supponunt tristes, arcentque quietem. 360 nusquam quod petit apparet, nec praemia noctis permittit constare dies, ut inania tollit. saevit at introrsum furor, et sub pectore flammas exacuit, subditque novas; inimica dolori lux est, oblectat nox, et loca lumine cassa. 365 silvarum deserta subit, clausosque recessus insanus puer, et dubio marcescit amore; sperat et in tenebris aliquid, terraque soporem porrectus varie captat; tum murmure leni "Somne, veni," spirat; "prodi, o lepidissime divum 370 et mihi redde meam," prope sponsam dixerat amens; "redde mihi quaecunque fuit, vel virgo, vel umbra, qualiscunque meo placuit, semperque placebit infoelici animo; veri, vel ficti hymenaei quid refert? vitae domina est mens unica nostrae, 375 sed non talis erat quem vidi vultus inanis, quod sensi corpus certe fuit, oscula labris fixa meis haerent; si quid discriminis hoc est, nunc frigent, eadem cum praebuit illa calebant. illa, quid illa? miser quod amo iam nescio quid sit: 380 hoc tantum scio, conceptu formosius omni est.
4
terra sive lates, suspensa vel aere pendes, vel coelum, quod credo magis, speciosa petisti; pulchra redi, et rursus te amplexibus insere nostris. pollicita es longum, nec me mens fallit, amorem. 385 dic ubi pacta fides nunc? nondum oblita recentis esse potes voti cum me fugis, et revocari a charo non laetaris, quem spernis, amante. "sic varias longo perdit sermone querelas, atque eadem repetit, nec desinit; igne liquescit 390 totus, et ardenti cedit vis victa dolori. mente sed ereptam vigili dum quaeritat umbram, umbrae fit similis; tenui de corpore sanguis effluit, et paulatim excussus spritus omnis deserit exanimum pectus, motusque recedit 395 optatumque diu fert mors, sed sera, soporem. corpus at inventum terrae mandare parabant lugentes nymphae, flores, herbasque ferentes funereas plenis calathis; quae vidit Apollo omnia, et iratus puero hunc invidit honorem: 400 utque erat in manibus nympharum non grave pondus, labitur, obscuram sensim resolutus in umbram; et fugit aspectum solis, fugietque per omne tempus perpetuo damnatus luminis exul.
5
Campion Neo-Latin The Latin Library The Classics Page

The Latin Library (thelatinlibrary.com), via CLTK's latin_text_latin_library mirror. Public Domain Mark 1.0: no copyright. Licence: Public Domain Mark 1.0. Source.