Appvergculex

Latin Library (medieval and later) · The Latin Library · 5 sections

1
Appendix Vergiliana: Culex
2
APPENDIX VERGILIANA sive CARMINA MINORA VERGILIO ADTRIBUTA
3
CULEX
4
Lusimus, Octavi, gracili modulante Thalia atque ut araneoli tenuem formavimus orsum; lusimus: haec propter culici sint carmina docta, omnis et historiae per ludum consonet ordo notitiaeque ducum voces, licet invidus adsit. 5 quisquis erit culpare iocos musamque paratus, pondere vel culicis levior famaque feretur. posterius graviore sono tibi musa loquetur nostra, dabunt cum securos mihi tempora fructus, ut tibi digna tuo poliantur carmina sensu. 10 Latonae magnique Iovis decus, aurea proles, Phoebus erit nostri princeps et carminis auctor et recinente lyra fautor, sive educat illum Arna Chimaereo Xanthi perfusa liquore seu decus Asteriae seu qua Parnasia rupes 15 hinc atque hinc patula praepandit cornua fronte Castaliaeque sonans liquido pede labitur unda. quare, Pierii laticis decus, ite, sorores Naides, et celebrate deum ludente chorea. et tu, sancta Pales, ad quam ventura recurrit 20 agrestum bona fetura, sit cura tenentis aerios nemorum cultus silvasque virentis: te cultrice vagus saltus feror inter en antra. Et tu, cui meritis oritur fiducia chartis, Octavi venerande, meis adlabere coeptis, 25 sancte puer. tibi namque canit non pagina bellum triste Iovis ponitque <tumultus, heu quibus arsit> Phlegra, Giganteo sparsa est quae sanguine tellus, nec Centaureos Lapithas compellit in ensis; urit Erichthonias Oriens non ignibus arces; 30 non perfossus Athos nec magno vincula ponto iacta meo quaerent iam sera volumine famam, non Hellespontus pedibus pulsatus equorum, Graecia cum timuit venientis undique Persas; mollia sed tenui pede currere carmina, versu 35 viribus apta suis Phoebo duce ludere gaudet. hoc tibi, sancte puer; memorabilis et tibi certet gloria perpetuum lucens mansura per aevum; et tibi sede pia maneat locus et tibi sospes debita felices memoretur vita per annos, 40 grata bonis lucens. sed nos ad coepta feramur. Igneus aetherias iam sol penetrarat in arces candidaque aurato quatiebat lumina curru, crinibus et roseis tenebras Aurora fugarat: propulit e stabulis ad pabula laeta capellas 45 pastor et excelsi montis iuga summa petivit, lurida qua patulos velabant gramina colles. iam silvis dumisque vagae, iam vallibus abdunt corpora iamque omni celeres e parte vagantes tondebant tenero viridantia gramina morsu; 50 scrupea desertas haerebant ad cava rupes, pendula proiectis carpuntur et arbuta ramis densaque virgultis avide labrusca petuntur. haec suspensa rapit carpente cacumina morsu vel salicis lentae vel quae nova nascitur alnus, 55 haec teneras fruticum sentes rimatur, at illa imminet in rivi praestantis imaginis undam. O bona pastoris, si quis non pauperis usum mente prius docta fastidiat et probet illis omnia (luxuriae pretiis) incognita curis, 60 quae lacerant avidas inimico pectore mentes: si non Assyrio fuerint bis lota colore Attalicis opibus data vellera, si nitor auri sub laqueare domus animum non angit avarum picturaeque decus lapidum nec fulgor in ulla 65 congitus utilitate manet nec pocula gratum Alconis referent Beothique toreuma nec Indi conchea baca maris pretio est; at pectore puro saepe super tenero prosternit gramine corpus, florida cum tellus, gemmantis picta per herbas, 70 vere notat dulci distincta coloribus arva; atque illum, calamo laetum recinente palustri otiaque invidia degentem et fraude remota pollentemque sibi viridi cum palmite lucens Tmolia pampineo subter coma velat amictu; 75 illi sunt gratae rorantes lacte capellae et nemus et fecunda Pales el vallibus intus semper opaca nocis manantia fontibus antra. Quis magis optato queat esse beatior aevo qua qui mente procul pura sensuque probando 80 non avidas agnovit opes nec tristia bella nec funesta timet validae certamina classis, non, spoliis dum sancta deum fulgentibus ornet templa nec eventus finem transcendit habendi, adversis saevis ultro caput hostibus offert? 85 illi falce deus colitur non arte politus, ille colit lucos, illi Panchaia tura floribus agrestes herbae variantibus adsunt; illi dulcis adest requies et pura voluptas, libera, simplicibus curis: huc imminet, omnis 90 dirigit huc sensu, haec cura est subdita cordi quolibet ut requie victu contentus abundet iucundoque liget languentia corpora somno. o pecudes, o Panes et o gratissima tempe fontis Hamadryadum, quarum non divite cultu 95 aemulus Ascraeo pastor sibi quisque poetae securam placido tradicit pectore vitam. Talibus in studiis baculo dum nixus apricas pastor agit curas et dum non arte canora compacta solidum modulatur harundine carmen, 100 tendit inevectus radios Hyperionis ardor lucidaque aetherio ponit discrimina mundo qua iacit Oceanum flammas in utrumque rapaces. et iam compellente vagae pastore capellae ima susurrantis repetebant ad vada lymphae, 105 quae subter viridem residebant caerula muscum; iam medias operum partes evectus erat sol, cum densas pastor pecudes cogebat in umbras. ut procul aspexit luco residere virenti, Delia diva, tuo, quo quondam victa furore 110 venit Nyctelii fugiens Cadmeis Agave — infandas scelerata manus et caede cruenta — posterius poenam nati de morte futuram: 114 quae gelidis bacchata iugis requievit in antro. 113 hic etiam viridi ludentes Panes in herba 115 et Satyri Dryadesque chorus egere puellae Naiadum coetu: tantum non Orpheus Hebrum restantem tenuit ripis silvasque canendo quantum te, pernix, remorantem, diva, chorea multa tuo laetae fundentes gaudia vultu, 120 ipsa loci natura domum resonante susurro quis dabat et dulci fessas refovebat in umbra. nam primum prona surgebant valle patentes aeriae platanus, inter quas impia lotos, impia, quae socios Ithaci maerentis abegit, 125 hospita dum nimia tenuit dulcedine captos; at quibus insigni curru proiectus equorum ambustus Phaeton luctu mutaverat artus Heliades, teneris amplexae bracchia truncis, candida fundebant tentis velamina ramis; 130 posterius cui Demophoon aeterna reliquit perfidiam lamentandi mala, perfide multis, perfide Demophoon et nunc †defende† puellis; quam comitabantur, fatalia carmina, quercus, quercus ante datae Cereris quam semina vitae 135 (illas Triptolemi mutavit sulcus aristis); hic magnum Argoae navi decus edita pinus proceras decorat silvas hirsuta per artus (appetit aeriis contingere montibus astra); ilicis et nigrae species et laeta cupressus 140 umbrosaeque manent fagus hederaeque ligantes bracchia, fraternos plangat ne populus ictus, ipsaeque excedunt ad summa cacumina lentae pinguntque aureolos viridi pallore corymbos; quis aderat veteris myrtus non nescia fati. 145 at volucres patulis residentes dulcia ramis carmina per varios edunt resonantia cantus. his suberat gelidis manans e fontibus unda, quae levibus placidum rivis sonat acta liquorem; et quaqua geminas avium vox obstrepit aures, 150 hac querulae referunt voces quis nantia limo corpora lympha fovet; sonitus alit aeris echo argutis et cuncta fremunt ardore cicadis. at circa passim fessae cubuere capellae excelsisque super dumis, quos leniter adflans 155 aura susurrantis poscit confundere venti. Pastor ut ad fontem densa requievit in umbra, mitem concepit proiectus membra soporem, anxius insidiis nullis, sed lentus in herbis securo pressos somno mandaverat artus; 160 stratus humi dulcem capiebat corde quietem, ni Fors incertos iussisset ducere casus. nam solitum volvens ad tempus tractibus isdem immanis vario maculatus corpore serpens, mersus ut in limo magno subsideret aestu, 165 obvia vibranti carpens, gravis aere, lingua squamosos late torquebat moribus orbes: tollebant aurae venientis ad omnia visus. iam magis atque magis corpus revolubile volvens attollit nitidis pectus fulgoribus et se 170 sublimi cervice caput, cui crista superne edita purpureo lucens maculatur amictu aspectuque micat flammarum lumine torvo. metabat sese circum loca, cum videt ingens adversum recubare ducem gregis: acrior instat 175 lumina diffundens intendere et obvia torvo saepius arripiens infringere, quod sua quisquam ad vada venisset, naturae comparat arma: ardet mente, furit stridoribus, intonat ore, flexibus eversis torquentur corporis orbes, 180 manant sanguineae per tractus undique guttae, spiritibus rumpit fauces. cui cuncta paranti parvulus hunc prior umoris conterret alumnus et mortem vitare monet per acumina; namque qua diducta genas pandebant lumina gemmis, 185 hac senioris era naturae pupula telo icta levi, cum prosiluit furibundus et illum obtritum morti misit; cui dissitus omnis spiritus excessit sensus. tum torva tenentem lumina respexit serpentem comminus, inde 190 impiger, exanimis, vix compos mente refugit et validum dextra detraxit ab arbore truncum. qui casus sociarit opem numenve deorum prodere sit dubium; valuit sed vincere talis horrida squamosi volventia membra draconis, 195 atque reluctantis crebris foedeque petentis ictibus ossa ferit, cingunt qua tempora cristam; et quod erat tardus, omni languore remoto — nescius aspiciens timor obcaecaverat artus — hoc minus implicuit dira formidine mentem. 200 quem postquam vidit caesum languescere, sedit. Iam quatit et biiugis oriens Erebois equos nox et piger aurata procedit Vesper ab Oeta, cum grege compulso pastor duplicantibus umbris vadit et in fessos requiem dare comparat artus. 205 cuius ut intravit levior per corpora somnus languidaque effuso requierunt membra sopore, effigies ad eum culicis devenit et illi tristis ab eventu cecinit convicia mortis. 'quis', inquit, 'meritis ad quae delatus acerbas 210 cogor adire vices? tua dum mi carior ipsa vita fuit vita, rapior per inania ventis. tu lentus refoves iucunda membra quiete ereptus taetris e cladibus: at mea manes viscera Lethaeas cogunt transnare per undas; 215 praeda Charonis agor; vidi ut flagrantia taedis limina: collucent infestis omnia templis; obvia Tisiphone, serpentibus undique compta, et flammas et saeva quatit mihi verbera poenae; Cerberus et (diris flagrant latratibus ora), 220 anguibus hinc atque hinc horrent cui colla reflexis sanguineique micant ardorem luminis orbes. heu quid ab officio digressa est gratia, cum te restitui superis leti iam limine ab ipso? praemia sunt pietatis ubi, pietatis honores? 225 in vanas abiere vices: et iure recessit Iustitiae prior illa fides. instantia vidi alterius; sine respectu mea fata relinquens, ad pariles agor eventus: fit poena merenti. poena sit exitium, modo sit dum grata voluntas, 230 existat par officium. feror avia carpens, avia Cimmerios inter distantia lucos. quem circa tristes densentur in omnia Poenae: nam vinctus sedet immanis serpentibus Otos devinctum maestus procul aspiciens Ephialten, 235 conati quondam cum sint inscendere mundum; et Tityos, Latona, tuas memor anxius iras (implacabilis ira nimis) iacet alitis esca. terreor, a, tantis insistere terreor umbris! ad Stygias revocatus aquas vix ultimus amni 240 exstat nectareas dicum qui prodidit escas, gutturis arenti revolutus in omnia sensu. quid saxum procul adverso qui monte revolvit, contempsisse dolor quem numina vincit acerbans otia quaerentem frustra sibi? ite, puellae, 245 ite, quibus taedas accendit tristis Erinys: sicut Hymen praefata, dedit conubia mortis. atque alias alio densas super agmine turmas: impietate fera vaecordem Colchida matrem anxia sollicitis meditantem vulnera natis; 250 iam Pandionias miserandas prole puellas, quarum vox Ityn edit Ityn, quo Bistonius rex orbus epops maeret, volucres evectus in auras. at discordantes Cadmeo semine fratres iam truculenta ferunt infestaque lumina corpus 255 alter in alterius iamque aversatus uterque, impia germani manat quod sanguine dextra. eheu mutandus numquam labor! auferor ultra in diversa magis, distantia numina cerno: Elysiam tranandus agor delatus ad undam. 260 obvia Persephone comites heroidas urget adversas praeferre faces. Alcestis ab omni inviolata vacat cura, quod saeva mariti in Chalcodoniis Admeti fata morata est. ecce Ithaci coniunx semper decus Icariotis, 265 femineum concepta deus, manet et procul illa turba ferox iuvenum telis confixa procorum. quid misera Eurydice tanto maerore recessit poenaque respectus et nunc manet, Orpheus, in te? audax ille quidem, qui Cerberon unquam 270 credidit aut ulli Ditis placabile numen, nec timuit Plegethonta, furens, ardentibus undis nec maesta obtenta Ditis ferrugine regna nec fosssasque domos a Tartara nocte cruenta obsita nec faciles Ditis sine iudice sedes, 275 iudice qui vitae post mortem vindicat acta. sed fortuna valens audacem fecerat ante: iam rapidi steterant amnes et turba ferarum blanda voce sequax regionem insiderat Orphei iamque imam viridi radicem moverat alte 280 quercus humo <steterantque comae> silvaeque sonorae sponte sua cantus rapiebant cortice avara. labentis biiuges etiam per sidera Lunae pressit equos: et tu currentes, menstrua virgo, auditura lyram tenuisti nocte relicta. 285 haec eadem potuit, Ditis, te vincere, coniunx, Eurydicenque ultro ducendam reddere: non fas, non erat in vitam divae exorabile Mortis. illa quidem nimium manes experta severos praeceptum signabat iter nec rettulit intus 290 lumina nec divae corrupit munera lingua; sed tu crudelis, crudelis tu magis, Orpheu; oscula cara petens rupisti iussa deorum. dignus amor venia, gratum, si Tartara nossent, peccatum: meminisse grave est. vos sede piorum, 295 vos manet heroum contra manus. hic et uterque Aeacides (Peleus namque et Telamonia virtus per saecula patris latantur numina, quorum conubiis Venus et Virtus iniunxit honorem; hunc rapuit serva, ast illum Nereis amavit): 300 assidet hac iuvenis (sociat te gloria sortis) alteri in excessum), referens a navibus ignes Argolicis Phrygios torva feritate repulsos. o quis non referat talis divortia belli, quae Troiae videre viri videreque Grai, 305 Teucria cum magno manaret sanguine tellus et Simois Xanthique liquor, Sigeaque praeter litora cum Troas saevi ducis Hectoris ira truderet in classes inimica mente Pelasgas vulnera tela neces ignes inferre paratos? 310 ipsa vagis namque Ida potens feritatis et ipsa Ida faces altrix cupidis praebebat alumnis, imnis ut in cineres Rhoetei litoris ora classibus ambustis flamma lacrimante daretur. hinc erat oppositus contra Telamonius heros 315 obiectoque dabat clipeo certamina, et illinc Hector erat, Troiae summum decus, acer uterque. fluminibus veluti fragor edi<tur: intonat ense>l, tegminibus telisque super <stat alter, ut hosti>l eriperet reditus, alter Vulcania ferro 320 vulnera protectus depellere navibus instat. hoc erat Aeacides vultu laetatus honores Dardaniaeque alter fuso quod sanguine campis Hectoreo victor lustravit corpore Troiam; rursus acerba fremunt, Paris hunc quod letat et huius 325 †arma† dolis Ithaci virtus quod concidit icta. huic gerit aversos proles Laertia vultus, et iam Strymonii Rhesi victorque Dolonis Pallade iam laetatur ovans rursusque tremescit iam Ciconas iamque horret atrox Laestrygone <natos> 330 illum Scylla rapax, canibus succincta Molossis, Aetnaeusque Cyclops, illum metuenda Charybdis pallentesque lacus et squalida Tartara terrent. hic et Tantaleae generamen prolis Atrides assidet, Argivum lumen, quo flamma regente 335 Doris Erichtonias prostravit funditus arces. reddidit heu Graius poenas tibi, Troia, furenti, Hellespontiacis obiturus reddidit undis. illa vices hominum testata est copia quondam, ne quisquam propriae fortunae munere dives 340 iret inevectus caelum super: omne propinquo frangitur invidiae telo decus. ibat in altum vis Argea petens patriam ditataque praeda arcis Erichtoniae; comes huic erat aura secunda per placidum cursu pelagus; Nereis ad undas 345 signa dabat, pars inflexis super acta carinis: cum seu caelesti fato seu sideris ortu undique mutatur caeli nitor, omnia ventis, omnia turbinibus sunt anxia; iam maris unda sideribus certat consurgere iamque superne 350 corripere et soles et sidera cuncta minantur ac ruere in terras caeli fragor. hic modo laetans copia nunc miseris circumdatur anxia fatis immoriturque super fluctus et saxa Capherei Euboicas aut per cautes Aegaeaque late 355 litora, cum Phrygiae passim vaga praeda peremptae omnis in aequoreo fluitat iam naufraga fluctu. hic alii <re>lsident pariles virtutis honore heroes mediisque siti sunt sedibus omnes, omnes Roma decus magni quos suscipit orbis. 360 hic Fabii Deciique, hic est et Horatia virtus, hic et fama vetus numquam moritura Camilli; Curtius et mediis quem quondam sedibus urbis devotum bellis consumpsit gurges in unda; Mucius et prudens ardorem corpore passus 365 cui cessit Lydi timefacta potentia regis; hic Curius clarae socius virtutis et ille Flaminius, devota dedit qui corpora flammae (iure igitur tales sedes, pietatis honores), Scipiadaeque duces, quorum devota triumphis 370 moenia †rapidis† Libycae Carthaginis horrent. illi laude sua vigeant: ego Ditis opacos cogor adire lacus viduos a lumine Phoebi et vastum Phlegethonta pati, quo maxima Minos, conscelerata pia discernit vincula sede. 375 ergo iam causam mortis, iam dicere vitae verberibus saevae cogunt ab iudice Poenae, cum mihi tu sis causa mali nec conscius adsis, sed tolerabilibus curis haec immemor audis et tamen, ut vades, dimittes omnia ventis. 380 digredior numquam rediturus: tu cole fontis et viridis nemorum silvas et pascua laetus, et mea diffusas rapiuntur dicta per auras', dixit et extrema tristis cum voce recessit. Hunc ubi sollicitum dimisit inertia vitae 385 interius graviter regementem, nec tulit ultra sensibus infusum culicis de morte dolorem, quantumcumque sibi vires tribuere seniles (quis tamen infestum pugnans devicerat hostem) rivum praeter aquae viridi sub fronde latentem 390 conformare locum capit impiger. hunc et in orbem destinat ac ferri capulum repetivit in usum, gramineam <ut> viridi foderet de caespite terram. iam memor inceptum peragens sibi cura laborem congestum cumulavit opus atque aggere multo 395 telluris tumulus formatum crevit in orbem. quem circum lapidem levi de marmore formans conserit, assiduae curae memor. hic et acanthos et rosa purpureum crescent rubicunda tenorem et vialae omne genus; hic est et Spartica myrtus 400 atque hyacinthos et hic Cilici crocus editus arvo, laurus item Phoebi decus ingens, hic rhododaphne liliaque et roris non avia cura marini herbaque turis opes priscis imitata Sabina chrysantusque hederaque nitor pallente corymbo 405 et bocchus Libyae regis memor, hic amarantus bumastusque virens et semper florida pinus. non illinc narcissus abest, cui gloria formae igne Cupidineo proprios exarsit in artus, et quoscumque novant vernantia tempora flores; 410 his tumulus super inseritur; tum fronte locatur elogium, tacita firmat quod littera voce: PARVE CVLEX, PECVDVM CVSTOS TIBI MALE MERENTI FVNERIS OFFICIVM VITAE PRO MVNERE REDDIT.
5
The Miscellany The Latin Library The Classics Page

The Latin Library (thelatinlibrary.com), via CLTK's latin_text_latin_library mirror. Public Domain Mark 1.0: no copyright. Licence: Public Domain Mark 1.0. Source.